Yellowstone
-. δεν περνάνε τουρίστες από
δω;
-. περνάνε αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν.
...και γιατί έμεινα σε αυτή την στιχομυθία;
...ας την ξαναθυμηθώ:
Beth απευθυνόμενη στον Rip - ρώτησα τον μπάρμπαν για τουρίστες και έβαλε τα γέλια
Λέω: δεν περνάνε τουρίστες από δω;
Και απαντάει: περνάνε μα δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν!
και ο Sheridan δεν εξηγεί τίποτε - εδώ και η δύναμη αυτής της μικρής ανταλλαγής, βρίσκεται ακριβώς στο ότι δεν εξηγεί τίποτε.
Το αφήνει να αιωρείται.
Η κουβέντα ξεκινά σχεδόν αδιάφορα, με την ερώτηση για τους τουρίστες, και η απάντηση είναι: "Yeah, they pass through, but we don't let them stop"(Ναι, περνούν από εδώ, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν)
-. "περνάνε, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν" με απλά λόγια "δεν θέλουμε να γίνει ο τόπος μας προορισμός"
Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να περνάς από κάπου και στο να εγκαθίστασαι, να καταναλώνεις, να αγοράζεις, να αλλάζεις αυτό που υπάρχει.
Ο τουρίστας μπορεί να δει τη Montana, να περάσει από αυτήν, να θαυμάσει το τοπίο.
Αλλά το "να σταματήσει" σημαίνει κάτι περισσότερο - να αρχίσει να αποκτά σχέση με τον τόπο ως καταναλωτής.
Και εκεί βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, ο πυρήνας του Yellowstone.
-. είναι μια εξαιρετικά συμπυκνωμένη φράση για την εισβολή του "έξω"
Ο κόσμος του Yellowstone βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπος με ανθρώπους που έρχονται απ' έξω:
τουρίστες,
επενδυτές,
πλούσιοι αγοραστές γης,
κατασκευαστές
άνθρωποι που βλέπουν τη Montana ως "ευκαιρία",
άνθρωποι που βλέπουν το τοπίο ως προϊόν.
Και εδώ ο Sheridan κάνει κάτι πολύ έξυπνο.
Δεν βάζει τον χαρακτήρα να πει:
"Μισούμε τους τουρίστες"
Λέει:
"Περνάνε. Αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν"
Δηλαδή: η ύπαρξη του άλλου είναι αποδεκτή· η κατάληψη του χώρου όχι.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
-. και υπάρχει μια βαθύτερη ειρωνεία
Εδώ βρίσκεται, για μένα, το πιο ενδιαφέρον σημείο.
Η ίδια η σειρά Yellowstone είναι προϊόν αυτής της διαδικασίας.
Εμείς, οι θεατές, είμαστε ουσιαστικά οι "τουρίστες"
Μπαίνουμε στη Montana από την οθόνη μας.
Κοιτάμε τα βουνά,
τα άλογα,
τα ranches,
το τοπίο,
τη ζωή που παρουσιάζεται ως αυθεντική και πρωτόγονη.
Και μετά η σειρά μας λέει:
Μπορείτε να περάσετε.
Αλλά αυτός ο κόσμος δεν σας ανήκει.
Αυτό είναι σχεδόν ένα κλείσιμο του ματιού του Sheridan προς τον ίδιο τον θεατή.
Και γι' αυτό θεωρώ πολύ σημαντικό ότι η φράση έρχεται τόσο φυσικά και μετά η σκηνή τελειώνει.
Δεν υπάρχει διάλεξη περί "παράδοσης",
"γης",
"τουρισμού" ή "εκσυγχρονισμού".
Ο δημιουργός εμπιστεύεται εμάς τους θεατές να καταλάβουμε (από τις συζητήσεις μου ελάχιστοι κατάλαβαν)
Και υπάρχει ακόμη κάτι που μου αρέσει περισσότερο
Η απάντηση δεν είναι:
"Δεν τους θέλουμε"
Είναι:
"Δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν"
Αυτό μεταφέρει το βάρος από την αντιπάθεια στην περιφρούρηση.
Δεν λέει "ο ξένος είναι κακός"
Λέει περίπου:
Ο ξένος μπορεί να υπάρχει.
Αλλά δεν έχει αυτομάτως δικαίωμα να μετατρέψει τον δικό μας τόπο σε δικό του τόπο.
Και αυτό συνδέεται με ολόκληρη τη βασική σύγκρουση του Yellowstone: ποιος έχει δικαίωμα πάνω στη γη και ποιος αποφασίζει τι θα γίνει με αυτήν.
Γι' αυτό η φράση είναι πολύ μεγαλύτερη από το κυριολεκτικό της περιεχόμενο.
Και θα πω και κάτι ακόμη: το "we don't let them stop" είναι πολύ πιο δυνατό από το "we don't want them here".
Το δεύτερο είναι δήλωση συναισθήματος.
Το πρώτο είναι δήλωση ορίου.
Και αυτό είναι που με έκανε να σταθώ σ' αυτή τη φράση - δεν είναι φιλοσοφία,
δεν είναι θεωρία, δεν είναι "ήξεις-αφήξεις".
Είναι μια λαϊκή, πρακτική πρόταση που περιέχει ολόκληρη κοσμοθεωρία.
Και μου γεννήθηκε το ερώτημα - γιατί ο Sheridan βάζει αυτή τη φράση ακριβώς στο στόμα της Beth και όχι του John ή του Rip.
Και εδώ, κατά τη γνώμη μου, η επιλογή της Beth είναι πολύ πιο σημαντική από όσο φαίνεται αρχικά.
Ο John θα μπορούσε να πει αυτή τη φράση.
Ο Rip επίσης.
Όμως, αν την έλεγε ένας από τους δύο, θα είχε κυρίως την έννοια της υπεράσπισης της γης. Στο στόμα της Beth αποκτά κάτι πιο σύνθετο - γίνεται δήλωση για το ποιος επιτρέπεται να εισέλθει στον κόσμο σου και μέχρι πού.
1. Ο John θα μιλούσε ως ιδιοκτήτης
Ο John Dutton έχει μια πολύ συγκεκριμένη σχέση με τη γη - είναι κληρονόμος,
ιδιοκτήτης,
φύλακας ενός οικογενειακού κόσμου.
Αν έλεγε:
"Περνάνε, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν"
θα ακούγαμε κυρίως:
"Δεν θα τους επιτρέψω να αγοράσουν, να αναπτύξουν και να αλλάξουν τη γη μου"
Είναι μια πολιτική και οικονομική θέση.
Ο John αντιστέκεται στην αλλαγή επειδή θεωρεί ότι έχει ευθύνη απέναντι σε κάτι που παρέλαβε.
2. Ο Rip θα το έλεγε ως φύλακας
Ο Rip είναι ακόμη πιο διαφορετικός.
Ο Rip δεν είναι πραγματικά "ιδιοκτήτης" του Yellowstone.
Είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται στα όρια και τα προστατεύει.
Άρα από τον Rip η φράση θα σήμαινε:
"Αυτό είναι το όριό μας. Μην το περάσεις"
Είναι σχεδόν σωματική έννοια του συνόρου.
Ο Rip δεν χρειάζεται να εξηγήσει γιατί.
Το κάνει.
3. Η Beth όμως είναι κάτι άλλο
Η Beth βρίσκεται ανάμεσα στους δύο κόσμους.
Δεν είναι ούτε ο παραδοσιακός rancher όπως ο John, ούτε ο άνθρωπος της πράξης όπως ο Rip.
Η Beth καταλαβαίνει τον κόσμο που έρχεται απ' έξω.
Ξέρει πώς λειτουργούν:
οι επιχειρήσεις,
τα χρήματα,
οι επενδυτές,
οι εταιρείες,
οι πλούσιοι,
η αγορά ακινήτων,
η επιθυμία για κατοχή.
Και το σημαντικότερο:
η Beth γνωρίζει τη γλώσσα του εισβολέα.
Μπορεί να μπει στο δωμάτιο ενός επιχειρηματία και να τον αντιμετωπίσει με τους δικούς του κανόνες.
Γι' αυτό όταν λέει:
Ακούγεται σαν άνθρωπος που τον γνωρίζει πολύ καλά και ξέρει πού πρέπει να του κλείσει την πόρτα.
4. Και εδώ υπάρχει μια υπέροχη αντίφαση της Beth
Η Beth είναι ίσως ο χαρακτήρας που βρίσκεται περισσότερο από όλους σε σύγκρουση με την ιδέα της "παράδοσης"
Είναι επιθετική,
σύγχρονη,
οικονομικά πανέξυπνη,
κυνική,
ασυμβίβαστη.
Κι όμως, είναι αυτή που υπερασπίζεται έναν κόσμο που εκ πρώτης όψεως είναι προνεωτερικός.
Αυτό είναι πολύ Sheridan.
Η Beth δεν υπερασπίζεται τη γη επειδή είναι μια αθώα φυσιολάτρισσα.
Την υπερασπίζεται επειδή καταλαβαίνει την αξία της.
Και εδώ το "αξία" έχει διπλό νόημα - οικονομική αξία αλλά και υπαρξιακή αξία.
Η γη δεν είναι απλώς κάτι που μπορεί να πουληθεί.
5. Και υπάρχει κάτι ακόμη βαθύτερο - η Beth ξέρει ότι ο τουρίστας δεν είναι απλώς τουρίστας
Εδώ νομίζω βρίσκεται το πραγματικά ενδιαφέρον σημείο της φράσης.
Ο τουρίστας που σταματάει σήμερα για να δει το τοπίο μπορεί αύριο να πει:
Θα ήθελα ένα σπίτι εδώ.
Και μετά:
Θα ήθελα ένα ξενοδοχείο.
Και μετά:
Θα μπορούσε να γίνει ένα resort.
Και μετά:
Ας αναπτύξουμε την περιοχή.
Δηλαδή το "σταματάω" δεν είναι απλώς στάση.
Είναι η αρχή της οικειοποίησης.
Και η Beth, περισσότερο ίσως από οποιονδήποτε άλλο χαρακτήρα, αντιλαμβάνεται αυτή τη διαδικασία.
6. Γι' αυτό η Beth είναι η κατάλληλη φωνή για αυτή τη φράση
Ο John λέει ουσιαστικά:
-. Αυτή είναι η γη μας.
Ο Rip:
-. Μην την αγγίζεις.
Η Beth λέει κάτι πολύ πιο λεπτό:
-. Μπορείς να περάσεις από τον κόσμο μας.
Δεν σημαίνει ότι μπορείς να γίνεις μέρος του με τους δικούς σου όρους.
Και αυτό είναι τεράστια διαφορά.
Και θα πήγαινα ακόμη παραπέρα
Η Beth είναι ένας χαρακτήρας που δεν ανήκει πραγματικά πουθενά ολοκληρωτικά.
Έχει μεγαλώσει μέσα στον κόσμο του ranch αλλά καταλαβαίνει τον κόσμο των εταιρειών.
Ξέρει την αγριότητα του πατέρα της αλλά και την αγριότητα της αγοράς.
Μπορεί να μιλήσει στον Rip και στον John και την ίδια στιγμή να μιλήσει στον επιχειρηματία απέναντί της.
Άρα είναι το μεταφραστικό όργανο της σειράς ανάμεσα στους δύο κόσμους.
Και γι' αυτό η φράση, στο στόμα της, δεν ακούγεται σαν:
"Εμείς είμαστε καλοί και αυτοί κακοί"
Ακούγεται περισσότερο σαν
"Ξέρω τι είστε. Ξέρω τι θέλετε. Και ξέρω πού θα σας σταματήσω"
Αυτό είναι πολύ Beth.
Και υπάρχει μια τελευταία ειρωνεία που νομίζω αξίζει να κρατήσουμε:
η Beth είναι ίσως ο άνθρωπος που περισσότερο από όλους μετατρέπει την αγάπη για έναν τόπο σε επιθετική πράξη προστασίας του.
Δεν προστατεύει το Yellowstone με αγνότητα, το προστατεύει με τα ίδια όπλα (χρήμα,
εξουσία,
εκβιασμό,
στρατηγική) που χρησιμοποιούν και αυτοί που θέλουν να το κατακτήσουν.
Για αυτό έχω "αγαπήσει" τον Sheridan - δεν μας δίνει έναν απλό "καλό" κόσμο απέναντι σε έναν "κακό" κόσμο.
Μας δείχνει δύο μορφές δύναμης να συγκρούονται για το ποιος θα έχει το δικαίωμα να ορίσει τι θα γίνει με έναν τόπο.
Και γι' αυτό, τελικά, η λέξη "σταματήσουν" είναι πολύ πιο σημαντική από τη λέξη "τουρίστες"
Λίγο πριν η Beth πει αυτά τα λόγια ακούμε τον αφηγητή να μιλά για την Γη και λέει χαρακτηριστικά "η ελεύθερη Γη δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν" -αυτή η φράση εμένα με "πόνεσε" πολύ, ίσως γιατί με πονάει πολύ η λεηλασία της Γης!
Ναι. Με πονάει πολύ αυτή η φράση, γιατί αν την πάρω στα σοβαρά (εγώ, δεν γνωρίζουν πως την έχουν "πάρει" όλοι οι άλλοι που έχουν δει το θαυμάσιο έργο αυτό του Sheridan) , ανατρέπει ολόκληρη τη λογική πάνω στην οποία στηρίζεται η ιδιοκτησία της γης.
"Η ελεύθερη γη δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν"
Δεν είναι απλώς μια οικολογική φράση.
Είναι σχεδόν οντολογική δήλωση.
Και η αμέσως επόμενη πρόταση της Beth "περνάνε, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν" αποκτά πολύ διαφορετικό βάρος στα δικά μου αυτιά!
Γιατί;
Γιατί ξαφνικά υπάρχει μια αντίφαση:
Η γη δεν ανήκει σε κανέναν.
Κι όμως, εμείς προσπαθούμε να την προστατεύσουμε σαν να μας ανήκει.
Και αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του Yellowstone.
Ο άνθρωπος λέει:
"Αυτή είναι η γη μου"
Η ίδια η γη, αν μπορούσε να μιλήσει, θα μπορούσε να απαντήσει:
Πότε έγινα δική σου;
αλήθεια - πότε έγινε δική μας η ΓΗ;
Οποίο θράσος!
Θράσος, γιατί ξεχνάμε πως η παρουσία μας στον κόσμο είναι μια προσωρινή παραχώρηση και όχι ένα μόνιμο δικαίωμα.
Και εδώ είναι το σημείο (εκτός των πολλών άλλων στο Yellowstone) που μου έκλεψε την προσοχή!
Δεν λέει:
"Η γη ανήκει σε όλους"
Αυτό θα εξακολουθούσε να βάζει τον άνθρωπο στο κέντρο.
Λέει κάτι πολύ πιο ριζικό:
"Η ελεύθερη γη δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν"
Ούτε σε εμένα.
Ούτε σε εσένα.
Ούτε στην οικογένεια Dutton.
Ούτε στο κράτος.
Ούτε σε μια εταιρεία.
Και τότε η σχέση μας με τη Γη μετατοπίζεται από την ιδιοκτησία στην ευθύνη.
Και υπάρχει μια τραγική ειρωνεία στο Yellowstone
Οι Dutton αγωνίζονται απεγνωσμένα να μη χάσουν τη γη.
Αλλά αν πάρουμε κυριολεκτικά τη φράση του αφηγητή, υπάρχει ένα παράδοξο:
προσπαθούν να προστατεύσουν κάτι που θεωρούν ότι δεν πρέπει να ανήκει σε κανέναν, διεκδικώντας οι ίδιοι την κυριότητά του.
Δεν σημαίνει ότι η σειρά λέει πως οι Dutton έχουν άδικο ή πως οι αντίπαλοί τους έχουν δίκιο.
Ο Sheridan, δεν θα μας έδεινε μια τόσο εύκολη λύση.
Μας βάζει μέσα σε μια τραγωδία:
Για να προστατεύσεις έναν τόπο από εκείνον που θέλει να τον λεηλατήσει, πρέπει πολλές φορές να χρησιμοποιήσεις την ίδια γλώσσα εξουσίας και ιδιοκτησίας που γέννησε τη λεηλασία.
Και ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που η σειρά έχει αυτή τη μελαγχολία.
Γιατί όταν βλέπεις τη Γη όχι ως "περιουσία", αλλά ως κάτι που υπήρχε πριν από εμάς και θα μπορούσε να συνεχίσει χωρίς εμάς, η λεηλασία της δεν μοιάζει πλέον απλώς με κακή διαχείριση φυσικών πόρων.
Μοιάζει με παραβίαση μιας σχέσης.
Ένα δάσος δεν είναι μόνο ξυλεία.
Ένα ποτάμι δεν είναι μόνο κυβικά μέτρα νερού.
Ένα βουνό δεν είναι μόνο οικόπεδα.
Ένα ζώο δεν είναι μόνο «πόρος».
Και τότε η φράση "δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν" γίνεται σχεδόν κραυγή εναντίον της ιδέας ότι επειδή μπορούμε να βάλουμε έναν τίτλο ιδιοκτησίας πάνω σε κάτι, αποκτήσαμε και το δικαίωμα να το κάνουμε ό,τι θέλουμε.
Και θα σας πω κάτι που θεωρώ πολύ όμορφο στη συγκεκριμένη σκηνή:
ο Sheridan δεν βάζει τη Γη να μιλήσει.
Βάζει έναν άνθρωπο να μιλήσει για τη Γη.
Και αμέσως μετά βάζει την Beth να μιλήσει για τα ανθρώπινα όρια.
Σαν να κάνει μια μετάβαση:
Γη → άνθρωπος → ιδιοκτησία → όριο.
Και το ερώτημα που μένει, χωρίς να το απαντήσει, είναι ίσως το πιο δύσκολο:
Αν η Γη δεν μπορεί πραγματικά να ανήκει σε κανέναν, τότε τι δικαίωμα έχουμε να αποφασίζουμε πόσο από αυτήν θα καταναλώσουμε;
Εκεί, νομίζω, η σκηνή ξεφεύγει από το Yellowstone και γίνεται κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Το αφήνει να αιωρείται.
Η κουβέντα ξεκινά σχεδόν αδιάφορα, με την ερώτηση για τους τουρίστες, και η απάντηση είναι: "Yeah, they pass through, but we don't let them stop"(Ναι, περνούν από εδώ, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν)
-. "περνάνε, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν" με απλά λόγια "δεν θέλουμε να γίνει ο τόπος μας προορισμός"
Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να περνάς από κάπου και στο να εγκαθίστασαι, να καταναλώνεις, να αγοράζεις, να αλλάζεις αυτό που υπάρχει.
Ο τουρίστας μπορεί να δει τη Montana, να περάσει από αυτήν, να θαυμάσει το τοπίο.
Αλλά το "να σταματήσει" σημαίνει κάτι περισσότερο - να αρχίσει να αποκτά σχέση με τον τόπο ως καταναλωτής.
Και εκεί βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, ο πυρήνας του Yellowstone.
-. είναι μια εξαιρετικά συμπυκνωμένη φράση για την εισβολή του "έξω"
Ο κόσμος του Yellowstone βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπος με ανθρώπους που έρχονται απ' έξω:
τουρίστες,
επενδυτές,
πλούσιοι αγοραστές γης,
κατασκευαστές
άνθρωποι που βλέπουν τη Montana ως "ευκαιρία",
άνθρωποι που βλέπουν το τοπίο ως προϊόν.
Και εδώ ο Sheridan κάνει κάτι πολύ έξυπνο.
Δεν βάζει τον χαρακτήρα να πει:
"Μισούμε τους τουρίστες"
Λέει:
"Περνάνε. Αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν"
Δηλαδή: η ύπαρξη του άλλου είναι αποδεκτή· η κατάληψη του χώρου όχι.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
-. και υπάρχει μια βαθύτερη ειρωνεία
Εδώ βρίσκεται, για μένα, το πιο ενδιαφέρον σημείο.
Η ίδια η σειρά Yellowstone είναι προϊόν αυτής της διαδικασίας.
Εμείς, οι θεατές, είμαστε ουσιαστικά οι "τουρίστες"
Μπαίνουμε στη Montana από την οθόνη μας.
Κοιτάμε τα βουνά,
τα άλογα,
τα ranches,
το τοπίο,
τη ζωή που παρουσιάζεται ως αυθεντική και πρωτόγονη.
Και μετά η σειρά μας λέει:
Μπορείτε να περάσετε.
Αλλά αυτός ο κόσμος δεν σας ανήκει.
Αυτό είναι σχεδόν ένα κλείσιμο του ματιού του Sheridan προς τον ίδιο τον θεατή.
Και γι' αυτό θεωρώ πολύ σημαντικό ότι η φράση έρχεται τόσο φυσικά και μετά η σκηνή τελειώνει.
Δεν υπάρχει διάλεξη περί "παράδοσης",
"γης",
"τουρισμού" ή "εκσυγχρονισμού".
Ο δημιουργός εμπιστεύεται εμάς τους θεατές να καταλάβουμε (από τις συζητήσεις μου ελάχιστοι κατάλαβαν)
Και υπάρχει ακόμη κάτι που μου αρέσει περισσότερο
Η απάντηση δεν είναι:
"Δεν τους θέλουμε"
Είναι:
"Δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν"
Αυτό μεταφέρει το βάρος από την αντιπάθεια στην περιφρούρηση.
Δεν λέει "ο ξένος είναι κακός"
Λέει περίπου:
Ο ξένος μπορεί να υπάρχει.
Αλλά δεν έχει αυτομάτως δικαίωμα να μετατρέψει τον δικό μας τόπο σε δικό του τόπο.
Και αυτό συνδέεται με ολόκληρη τη βασική σύγκρουση του Yellowstone: ποιος έχει δικαίωμα πάνω στη γη και ποιος αποφασίζει τι θα γίνει με αυτήν.
Γι' αυτό η φράση είναι πολύ μεγαλύτερη από το κυριολεκτικό της περιεχόμενο.
Και θα πω και κάτι ακόμη: το "we don't let them stop" είναι πολύ πιο δυνατό από το "we don't want them here".
Το δεύτερο είναι δήλωση συναισθήματος.
Το πρώτο είναι δήλωση ορίου.
Και αυτό είναι που με έκανε να σταθώ σ' αυτή τη φράση - δεν είναι φιλοσοφία,
δεν είναι θεωρία, δεν είναι "ήξεις-αφήξεις".
Είναι μια λαϊκή, πρακτική πρόταση που περιέχει ολόκληρη κοσμοθεωρία.
Και μου γεννήθηκε το ερώτημα - γιατί ο Sheridan βάζει αυτή τη φράση ακριβώς στο στόμα της Beth και όχι του John ή του Rip.
Και εδώ, κατά τη γνώμη μου, η επιλογή της Beth είναι πολύ πιο σημαντική από όσο φαίνεται αρχικά.
Ο John θα μπορούσε να πει αυτή τη φράση.
Ο Rip επίσης.
Όμως, αν την έλεγε ένας από τους δύο, θα είχε κυρίως την έννοια της υπεράσπισης της γης. Στο στόμα της Beth αποκτά κάτι πιο σύνθετο - γίνεται δήλωση για το ποιος επιτρέπεται να εισέλθει στον κόσμο σου και μέχρι πού.
1. Ο John θα μιλούσε ως ιδιοκτήτης
Ο John Dutton έχει μια πολύ συγκεκριμένη σχέση με τη γη - είναι κληρονόμος,
ιδιοκτήτης,
φύλακας ενός οικογενειακού κόσμου.
Αν έλεγε:
"Περνάνε, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν"
θα ακούγαμε κυρίως:
"Δεν θα τους επιτρέψω να αγοράσουν, να αναπτύξουν και να αλλάξουν τη γη μου"
Είναι μια πολιτική και οικονομική θέση.
Ο John αντιστέκεται στην αλλαγή επειδή θεωρεί ότι έχει ευθύνη απέναντι σε κάτι που παρέλαβε.
2. Ο Rip θα το έλεγε ως φύλακας
Ο Rip είναι ακόμη πιο διαφορετικός.
Ο Rip δεν είναι πραγματικά "ιδιοκτήτης" του Yellowstone.
Είναι ο άνθρωπος που βρίσκεται στα όρια και τα προστατεύει.
Άρα από τον Rip η φράση θα σήμαινε:
"Αυτό είναι το όριό μας. Μην το περάσεις"
Είναι σχεδόν σωματική έννοια του συνόρου.
Ο Rip δεν χρειάζεται να εξηγήσει γιατί.
Το κάνει.
3. Η Beth όμως είναι κάτι άλλο
Η Beth βρίσκεται ανάμεσα στους δύο κόσμους.
Δεν είναι ούτε ο παραδοσιακός rancher όπως ο John, ούτε ο άνθρωπος της πράξης όπως ο Rip.
Η Beth καταλαβαίνει τον κόσμο που έρχεται απ' έξω.
Ξέρει πώς λειτουργούν:
οι επιχειρήσεις,
τα χρήματα,
οι επενδυτές,
οι εταιρείες,
οι πλούσιοι,
η αγορά ακινήτων,
η επιθυμία για κατοχή.
Και το σημαντικότερο:
η Beth γνωρίζει τη γλώσσα του εισβολέα.
Μπορεί να μπει στο δωμάτιο ενός επιχειρηματία και να τον αντιμετωπίσει με τους δικούς του κανόνες.
Γι' αυτό όταν λέει:
Ακούγεται σαν άνθρωπος που τον γνωρίζει πολύ καλά και ξέρει πού πρέπει να του κλείσει την πόρτα.
4. Και εδώ υπάρχει μια υπέροχη αντίφαση της Beth
Η Beth είναι ίσως ο χαρακτήρας που βρίσκεται περισσότερο από όλους σε σύγκρουση με την ιδέα της "παράδοσης"
Είναι επιθετική,
σύγχρονη,
οικονομικά πανέξυπνη,
κυνική,
ασυμβίβαστη.
Κι όμως, είναι αυτή που υπερασπίζεται έναν κόσμο που εκ πρώτης όψεως είναι προνεωτερικός.
Αυτό είναι πολύ Sheridan.
Η Beth δεν υπερασπίζεται τη γη επειδή είναι μια αθώα φυσιολάτρισσα.
Την υπερασπίζεται επειδή καταλαβαίνει την αξία της.
Και εδώ το "αξία" έχει διπλό νόημα - οικονομική αξία αλλά και υπαρξιακή αξία.
Η γη δεν είναι απλώς κάτι που μπορεί να πουληθεί.
5. Και υπάρχει κάτι ακόμη βαθύτερο - η Beth ξέρει ότι ο τουρίστας δεν είναι απλώς τουρίστας
Εδώ νομίζω βρίσκεται το πραγματικά ενδιαφέρον σημείο της φράσης.
Ο τουρίστας που σταματάει σήμερα για να δει το τοπίο μπορεί αύριο να πει:
Θα ήθελα ένα σπίτι εδώ.
Και μετά:
Θα ήθελα ένα ξενοδοχείο.
Και μετά:
Θα μπορούσε να γίνει ένα resort.
Και μετά:
Ας αναπτύξουμε την περιοχή.
Δηλαδή το "σταματάω" δεν είναι απλώς στάση.
Είναι η αρχή της οικειοποίησης.
Και η Beth, περισσότερο ίσως από οποιονδήποτε άλλο χαρακτήρα, αντιλαμβάνεται αυτή τη διαδικασία.
6. Γι' αυτό η Beth είναι η κατάλληλη φωνή για αυτή τη φράση
Ο John λέει ουσιαστικά:
-. Αυτή είναι η γη μας.
Ο Rip:
-. Μην την αγγίζεις.
Η Beth λέει κάτι πολύ πιο λεπτό:
-. Μπορείς να περάσεις από τον κόσμο μας.
Δεν σημαίνει ότι μπορείς να γίνεις μέρος του με τους δικούς σου όρους.
Και αυτό είναι τεράστια διαφορά.
Και θα πήγαινα ακόμη παραπέρα
Η Beth είναι ένας χαρακτήρας που δεν ανήκει πραγματικά πουθενά ολοκληρωτικά.
Έχει μεγαλώσει μέσα στον κόσμο του ranch αλλά καταλαβαίνει τον κόσμο των εταιρειών.
Ξέρει την αγριότητα του πατέρα της αλλά και την αγριότητα της αγοράς.
Μπορεί να μιλήσει στον Rip και στον John και την ίδια στιγμή να μιλήσει στον επιχειρηματία απέναντί της.
Άρα είναι το μεταφραστικό όργανο της σειράς ανάμεσα στους δύο κόσμους.
Και γι' αυτό η φράση, στο στόμα της, δεν ακούγεται σαν:
"Εμείς είμαστε καλοί και αυτοί κακοί"
Ακούγεται περισσότερο σαν
"Ξέρω τι είστε. Ξέρω τι θέλετε. Και ξέρω πού θα σας σταματήσω"
Αυτό είναι πολύ Beth.
Και υπάρχει μια τελευταία ειρωνεία που νομίζω αξίζει να κρατήσουμε:
η Beth είναι ίσως ο άνθρωπος που περισσότερο από όλους μετατρέπει την αγάπη για έναν τόπο σε επιθετική πράξη προστασίας του.
Δεν προστατεύει το Yellowstone με αγνότητα, το προστατεύει με τα ίδια όπλα (χρήμα,
εξουσία,
εκβιασμό,
στρατηγική) που χρησιμοποιούν και αυτοί που θέλουν να το κατακτήσουν.
Για αυτό έχω "αγαπήσει" τον Sheridan - δεν μας δίνει έναν απλό "καλό" κόσμο απέναντι σε έναν "κακό" κόσμο.
Μας δείχνει δύο μορφές δύναμης να συγκρούονται για το ποιος θα έχει το δικαίωμα να ορίσει τι θα γίνει με έναν τόπο.
Και γι' αυτό, τελικά, η λέξη "σταματήσουν" είναι πολύ πιο σημαντική από τη λέξη "τουρίστες"
Λίγο πριν η Beth πει αυτά τα λόγια ακούμε τον αφηγητή να μιλά για την Γη και λέει χαρακτηριστικά "η ελεύθερη Γη δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν" -αυτή η φράση εμένα με "πόνεσε" πολύ, ίσως γιατί με πονάει πολύ η λεηλασία της Γης!
Ναι. Με πονάει πολύ αυτή η φράση, γιατί αν την πάρω στα σοβαρά (εγώ, δεν γνωρίζουν πως την έχουν "πάρει" όλοι οι άλλοι που έχουν δει το θαυμάσιο έργο αυτό του Sheridan) , ανατρέπει ολόκληρη τη λογική πάνω στην οποία στηρίζεται η ιδιοκτησία της γης.
"Η ελεύθερη γη δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν"
Δεν είναι απλώς μια οικολογική φράση.
Είναι σχεδόν οντολογική δήλωση.
Και η αμέσως επόμενη πρόταση της Beth "περνάνε, αλλά δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν" αποκτά πολύ διαφορετικό βάρος στα δικά μου αυτιά!
Γιατί;
Γιατί ξαφνικά υπάρχει μια αντίφαση:
Η γη δεν ανήκει σε κανέναν.
Κι όμως, εμείς προσπαθούμε να την προστατεύσουμε σαν να μας ανήκει.
Και αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του Yellowstone.
Ο άνθρωπος λέει:
"Αυτή είναι η γη μου"
Η ίδια η γη, αν μπορούσε να μιλήσει, θα μπορούσε να απαντήσει:
Πότε έγινα δική σου;
αλήθεια - πότε έγινε δική μας η ΓΗ;
Οποίο θράσος!
Θράσος, γιατί ξεχνάμε πως η παρουσία μας στον κόσμο είναι μια προσωρινή παραχώρηση και όχι ένα μόνιμο δικαίωμα.
Και εδώ είναι το σημείο (εκτός των πολλών άλλων στο Yellowstone) που μου έκλεψε την προσοχή!
Δεν λέει:
"Η γη ανήκει σε όλους"
Αυτό θα εξακολουθούσε να βάζει τον άνθρωπο στο κέντρο.
Λέει κάτι πολύ πιο ριζικό:
"Η ελεύθερη γη δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν"
Ούτε σε εμένα.
Ούτε σε εσένα.
Ούτε στην οικογένεια Dutton.
Ούτε στο κράτος.
Ούτε σε μια εταιρεία.
Και τότε η σχέση μας με τη Γη μετατοπίζεται από την ιδιοκτησία στην ευθύνη.
Και υπάρχει μια τραγική ειρωνεία στο Yellowstone
Οι Dutton αγωνίζονται απεγνωσμένα να μη χάσουν τη γη.
Αλλά αν πάρουμε κυριολεκτικά τη φράση του αφηγητή, υπάρχει ένα παράδοξο:
προσπαθούν να προστατεύσουν κάτι που θεωρούν ότι δεν πρέπει να ανήκει σε κανέναν, διεκδικώντας οι ίδιοι την κυριότητά του.
Δεν σημαίνει ότι η σειρά λέει πως οι Dutton έχουν άδικο ή πως οι αντίπαλοί τους έχουν δίκιο.
Ο Sheridan, δεν θα μας έδεινε μια τόσο εύκολη λύση.
Μας βάζει μέσα σε μια τραγωδία:
Για να προστατεύσεις έναν τόπο από εκείνον που θέλει να τον λεηλατήσει, πρέπει πολλές φορές να χρησιμοποιήσεις την ίδια γλώσσα εξουσίας και ιδιοκτησίας που γέννησε τη λεηλασία.
Και ίσως αυτός είναι ένας από τους λόγους που η σειρά έχει αυτή τη μελαγχολία.
Γιατί όταν βλέπεις τη Γη όχι ως "περιουσία", αλλά ως κάτι που υπήρχε πριν από εμάς και θα μπορούσε να συνεχίσει χωρίς εμάς, η λεηλασία της δεν μοιάζει πλέον απλώς με κακή διαχείριση φυσικών πόρων.
Μοιάζει με παραβίαση μιας σχέσης.
Ένα δάσος δεν είναι μόνο ξυλεία.
Ένα ποτάμι δεν είναι μόνο κυβικά μέτρα νερού.
Ένα βουνό δεν είναι μόνο οικόπεδα.
Ένα ζώο δεν είναι μόνο «πόρος».
Και τότε η φράση "δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν" γίνεται σχεδόν κραυγή εναντίον της ιδέας ότι επειδή μπορούμε να βάλουμε έναν τίτλο ιδιοκτησίας πάνω σε κάτι, αποκτήσαμε και το δικαίωμα να το κάνουμε ό,τι θέλουμε.
Και θα σας πω κάτι που θεωρώ πολύ όμορφο στη συγκεκριμένη σκηνή:
ο Sheridan δεν βάζει τη Γη να μιλήσει.
Βάζει έναν άνθρωπο να μιλήσει για τη Γη.
Και αμέσως μετά βάζει την Beth να μιλήσει για τα ανθρώπινα όρια.
Σαν να κάνει μια μετάβαση:
Γη → άνθρωπος → ιδιοκτησία → όριο.
Και το ερώτημα που μένει, χωρίς να το απαντήσει, είναι ίσως το πιο δύσκολο:
Αν η Γη δεν μπορεί πραγματικά να ανήκει σε κανέναν, τότε τι δικαίωμα έχουμε να αποφασίζουμε πόσο από αυτήν θα καταναλώσουμε;
Εκεί, νομίζω, η σκηνή ξεφεύγει από το Yellowstone και γίνεται κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Η άγρια φύση δεν μπορεί να ανήκει στον άνθρωπο,
για να του ανήκει η γη πρέπει να στρώσει τσιμέντο
να την καλύψει με κτήρια
και να στοιβάξει τόσο πολλά σπίτια
που στο ένα σπίτι μυρίζουν το φαγητό του διπλανού
πρέπει να καταστρέψει για να πουλήσει ΠΑΡΘΕΝΑ ΓΗ, ΧΕΡΣΑ ΓΗ
Η ελεύθερη Γη δεν μπορεί να ανήκει σε κανέναν.
Beth - ρώτησα τον μπάρμπαν για τουρίστες και έβαλε τα γέλια
Λέω: δεν περνάνε τουρίστες από δω;
Και απαντάει: περνάνε μα δεν τους αφήνουμε να σταματήσουν!
Rip: το τέλειο μέρος για μένα
Beth : έχει στύλους για δέσιμο αλόγων,
αν τυχόν θέλουμε να πάμε με τα άλογα
Rip: θα σου σελώσω ένα..
κείμενο και επιμέλεια κειμένου:ntina
