Το ρήμα "σβερκώνω" και οι σημασίες του

     Βρήκα σε λεξικό το ρήμα «σβερκώνω» και μπορώ να πω ότι εξεπλάγην, αφού αυτό αποτελεί λέξη της Πελοποννησιακής, κυρίως, ντοπιολαλιάς. 
Το αναζήτησα και σε δύο μεγάλα λεξικά που έχω στη βιβλιοθήκη μου, χωρίς όμως αποτέλεσμα.
     Η κύρια σημασία του προέρχεται, πιθανότατα, από τη λέξη «σβερκιά», που σημαίνει δυνατό χτύπημα στον αυχένα (στο «σβέρκο»). 
Προφέρεται με το πρώτο γράμμα ως «ζ», όπως και όλες που αρχίζουν από «σ» και το δεύτερο είναι β, γ, ή μ. 
Στο ουσιαστικό σβερκιά οφείλει και τη σημασία του το ρήμα της ενεργητικής φωνής και δεν το συναντάμε τόσο στον ενεστώτα ούτε σε πρώτο πρόσωπο, αλλά σε χρόνους του παρελθόντος και του μέλλοντος, π.χ. σε σβέρκωσε, θα τον σβερκώσει.
     Στη μέση-παθητική φωνή, όμως, η σημασία του ρήματος είναι διαφορετική. 
Το «σβερκώνομαι» έχει δύο έννοιες και τελείως διαφορετικές από το ενεργητικό ρήμα, αλλά και διαφορετικές μεταξύ τους. 
Σημαίνει: 1: πέφτω (από απροσεξία) στο έδαφος με σοβαρές συνέπειες και, 
2: πέφτω/ξαπλώνω να κοιμηθώ ύστερα από μεγάλη κούραση (σβερκώθηκα=κοιμήθηκα πολύ βαριά). 
Σε επιτακτική/προστακτική σημασία («πήγαινε σβερκώσου») έχει την έννοια «πήγαινε κοιμήσου, (π.χ. να ησυχάσουμε από σένα)», (βαριά, σαν να είσαι πολύ κουρασμένος)! 
Επίσης, αποτελεί και κατάρα: Να σβερκωθείς=να γκρεμιστείς, να τσακιστείς! 
Το συναντάμε και εδώ στη μέση φωνή, σε δεύτερο και τρίτο πρόσωπο, όπως επίσης και σε χρόνους του παρελθόντος και του μέλλοντος.
    πηγή του άρθρου:Νίκος Χρ. Παπακωνσταντόπουλος, https://nikolpapak.blogspot.com/2020/07/blog-post_89.html

Ξεχασμένες Παροιμίες

Παροιμία και είναι ένα σύντομο απόφθεγμα που εκφράζει -τις περισσότερες φορές με αλληγορικό τρόπο- ισχυρισμούς που αποτελούν το απόσταγμα μακράς πείρας πολλών ανθρώπων. 

Έτσι, οι παροιμίες προσλαμβάνουν πολλές φορές έναν διδακτικό χαρακτήρα.

Συχνά είναι σύντομος έμμετρος ή πεζός λόγος, που διατυπώνει παραστατικά μια σοφή γνώμη, διαπίστωση ή συμβουλή, που επαναλαμβάνεται στον καθημερινό λόγο, ως επιχείρημα ή παράδειγμα.

Διακρίνονται από ζωηρή και πλούσια σε εικόνες φαντασία, ενώ τις περισσότερες φορές έχουν τη μορφή κάποιου δίστιχου. 

Οι πηγές παραγωγής των παροιμιών ποικίλουν

- Μία παροιμία μπορεί να προέρχεται από κάποιο λαϊκό μύθο ή από κάποια φράση ενός ιστορικού ή όχι προσώπου, να σχετίζεται με κάποιο ιστορικό γεγονός, να αντλείται από τους στίχους ενός λαϊκού τραγουδιού κ.ά.

Αν και οι παροιμίες έχουν περάσει στη συνείδηση του κόσμου σαν λαϊκή σοφία, δεν παύουν ωστόσο να αποτελούν και αυτές με τη σειρά τους ένα είδος λογικής πλάνης. 

Έχει αποδειχθεί ιστορικά ότι διάφορες ισχυρές πεποιθήσεις μεγάλου μέρους των ανθρώπων έχουν αποδειχτεί εκ των υστέρων λάθος, όχι μόνο σε επίπεδο λαϊκής σοφίας αλλά ακόμα και σε επιστημονικά θέματα όπως η περιστροφή των ουρανών γύρω από τη Γη. 

Ο καλύτερος τρόπος να αποδοθεί η πλάνη που μπορεί να κρύβεται πίσω από "λαϊκές σοφίες" είναι οι αντικρουόμενες παροιμίες όπως

"Η ελπίδα πεθαίνει τελευταία" και

"Η ελπίδα είναι το ψωμί των φτωχών"

Όπως και να έχει οι παροιμίες αποτελούν συσσωρευμένη εμπειρία χιλιάδων ανθρώπων και μπορούν σίγουρα να εμπλουτίσουν τις γνώσεις του καθενός και ενίοτε να λειτουργήσουν συμβουλευτικά, αλλά θα πρέπει να περνάνε και από περαιτέρω προσωπική ανάλυση, όπως και οτιδήποτε άλλο που βρίσκει "αληθοφάνεια" είτε σαν γνώμη των πολλών είτε σαν άποψη της αυθεντίας.

     και ας θυμηθούμε κάποιες ξεχασμένες παροιμίες

Εγώ κακά χειρόβολα και εσείς κακά δεμάτια.

Τι κι αν σε δέρνουν δεκατρείς, αν δε σε δέρνει ο νους σου.

Σαν θέλει η μοίρα, ο μυλωνάς γίνεται και δεσπότης.

Όπου πεθαίνουνε πολλοί, θάνατο δε φοβάσαι.
Γύρισε ὁ τέντζερης καὶ βγήκε τὸ καπάκι

Άγιος που δε θαυματουργεί, μηδέ δοξολογιέται.

Του άγιου άναβε ένα κερί και του διαβόλου δέκα.

Νὰ 'μουν τὸ Μάη γάιδαρος, τὸν Αύγουστο κριάρι, ὅλους τοὺς μῆνες κόκκορας καὶ γάτος τὸ Γενάρη!

Ένα καντήλι, ένας σταυρός και τέσσερα σταλίκια* είναι του ανθρώπου η ζωή κι όλα τα μερακλίκια.

Ο νοικοκύρης θρέφει το γουρούνι κι ο νοικοκύρης του το σκοτώνει.

Αλίμονο στο νιὸ που ξενυχτά στο γέρο που κοιμάται
Κοίτα τη μάνα καὶ πάρε παιδί, κοίτα τὴν ούγια καὶ πάρε πανί

Για τον παρά κολάζεσαι, με τον παρά κι αγιάζεις.
Τὸν ἀράπη καὶ ἄν τὸν πλένεις, τὸ σαπούνι σου χαλᾶς
Στοῦ κουφοῦ τὴν πόρτα ὅσο θέλεις βρόντα
Όποιος έχει ὀκνὸ παιδί προφήτη δεν γυρεύει.

Κάθε κακό θυμίζεται, κάθε καλό ξεχνιέται.
Ἐγὼ κακοπαντρεύτηκα καὶ όποια μὲ πῆρε ἄς κλαίει
Τῶν φρονίμων τὰ παιδιὰ πρὶν πεινάσουν μαγειρεύουν
Ὅποιος νύχτα περπατεί, λάσπες καὶ σκατὰ πατεί
Ὁ φοῦρνος τοῦ Χότζα γκρεμίζεται
Του κλέφτη κλέψανε κουπὶ κι αὐτὸς τοὺς κλέβει βάρκα
Τζάμπα κρασὶ ἄς είναι καὶ ξύδι

Κάνε Γιάννο μ' τὴ δουλειά σου, κι ύστερα καὶ πάλι θειὰ σου

Αλλού με τρίβεις, 'γούμενε, κι' αλλού 'χω 'γω τον πόνο

Ὅπου ἀκοῦς πολλὰ κεράσια, κράτα καὶ μικρὸ καλάθι
Ἀπὸ πίτα ποὺ δὲν τρῶς τί σὲ νοιάζει κι ἂν καεῖ
Μεγάλη μπουκιὰ φάε, μεγάλο λόγο μὴν πεῖς
Φᾶτε μάτια ψάρια καὶ κοιλιὰ περίδρομο

Τὸ πολὺ τὸ πηγαινέλα τὴν τρελαίνει τὴν κοπέλα

Οἱ ὄψιμες θέλουν βροχὲς κι οἱ πρώιμες δροσούλες

Ὁ νηστικός καρβέλια ονειρεύεται
Νηστικό αρκούδι δὲν χορεύει
Όποιος ανακατεύεται μὲ τὰ πίτουρα τον τρώνε οἱ κότες
Όποιος καεῖ στὸ χυλὸ φυσάει καὶ τὸ γιαούρτι
Τὸ μῆλο κάτω ἀπὸ τὴ μηλιὰ θὰ πέσει
Τὰ σῦκα – σῦκα καὶ τὴ σκάφη – σκάφη
Τὰ 'κανε ρόϊδο
Ὑπάρχουν καὶ ἀλλοῦ πορτοκαλιὲς ποὺ κάνουν πορτοκάλια
Δυὸ καρπούζια δὲν χωρᾶν σὲ μιὰ μασχάλη
Ἀπὸ τὴν πόλη ἔρχομαι καὶ στὴν κορφὴ κανέλλα
Μαζὶ μὲ τὸ βασιλικὸ ποτίζεται καὶ ἡ γλάστρα
Φασούλι τὸ φασούλι γεμίζει τὸ σακούλι
Ἀκριβὸς στὰ πίτουρα καὶ φτηνὸς στ' ἀλεύρι
Καλόμαθε ἡ γριὰ στὸ μέλι
Τὸ ξένο εἶναι πιὸ γλυκὸ
Ὅποιος δὲν θέλει νὰ ζυμώσει δέκα μέρες κοσκινίζει
Κάποιο λάκκο ἔχει ἡ φάβα
Κούρευε λαγούς καὶ ἄρμεγε χελῶνες
Τὰ κάστανα θέλουν κρασὶ καὶ τὰ καρύδια μέλι
Κάθε πρᾶγμα στὸν καιρό του, κι ὁ κολιὸς τὸν Αὔγουστο
Πιάσ’ τ’ αὐγὸ καὶ κούρευ’ το

             *σταλίκι: σημάδι οριοθέτησης χωραφιών

επιμέλεια κeiμένου ntina

agxivasihn

delphi-times.blogspot.com

moments112.com

Ιούνιος, ο μήνας της Ήρας

Στην αρχαία Ελλάδα ο μήνας Εκατομβαιών των Αθηναίων, ήταν ο πρώτος μήνας του έτους, αφιερωμένος στο θεό Απόλλωνα, όταν ο ήλιος διατρέχει στον ουρανό μέγα δρόμο, όπου προς τιμήν του θυσίαζαν εκατόμβες, δηλαδή 100 ζώα, κυρίως βόδια.

Μεγάλη σύγχυση υπάρχει ως προς το ποιος ακριβώς μήνας ήταν, αλλού αναφέρεται ως μήνας στην τροπή του ήλιου, αλλά εννοούν την χειμερινή του τροπή και τον ταυτίζουν με το μήνα που γιορτάζονταν τα Κρόνια, δηλαδή αναφέρεται ως Δεκέμβριος-Ιανουάριος, άλλοι τον ταυτίζουν με το μήνα που σηματοδοτεί τη θερινή τροπή του ήλιου δηλαδή με τον ΙΟΎΝΙΟ-ΙΟΥΛΙΟ, που μάλλον είναι και η πιο ασφαλής άποψη.

Όπως είναι φυσικό η ίδια σύγχυση επικρατεί και στα λεξικά:

-. τιμήτῳ Ἑκατομβαιών· μὴν παρ' Ἀθηναίοις

πρῶτος· ἐκλήθη δὲ ἀπὸ τοῦ ἡλίου, ὅτι τὸν μέγαν δρόμον ποιεῖται τῷ

μηνὶ τούτῳ· ἑκατὸν δὲ ἐκάλουν τὰ μεγάλα οἱ παλαιοί.

-. <Νέα νουμηνία>: ἡ πρώτη ἡμέρα τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἥτις

ἔστι νουμηνία Ἑκατομβαιῶνος μηνός.

-. <Ἑκατομβαιών>: μὴν τῶν Ἀθηναίων ὁ πρῶτος.

-. Ἑκατομβαιὼν δὲ ὠνόμασται διὰ τὰς

τοῦ Ἀπόλλωνος θυσίας· θύουσι γὰρ αὐτῷ ἑκατομβαιῷ,

τουτέστι πολυτίμῳ· μᾶλλον δὲ ἑκατὸν βόας

εὐχόμενοι.

-. <Ἑκατομβαιὼν> ὠνόμασται, ἐπειδὴ ἱερός ἐστι τῷ

ἡλίῳ.

-. Ἐκ δὲ τῆς ἑκατόμβης, καὶ μὴν Ἀττικὸς Ἑκατομβαιὼν,

διὰ τὰς ὡς εἰκὸς τότε ἐπιφανεῖς ἑκατόμβας.

-. <Ἑκατομβαιών>· ἔστι δὲ μὴν παρὰ τοῖς Ἀθηναίοις Κρονίων πρότερον

καλούμενος ἀπὸ τῆς γινομένης τῷ Κρόνῳ θυσίας. Ἑκατομβαιὼν δὲ ὠνο⟦μάσθη⟧

διὰ τὰς τοῦ Ἀπόλλωνος θυσίας· θύουσι γὰρ αὐτῷ Ἑκατομβοίῳ, τουτέστι πολύ, μᾶλλον δὲ ἑκατὸν βόας ἐχομένῳ.

Άλλες πηγές όμως αναφέρουν τον μήνα Σκιροφοριώνα ως αντίστοιχο του μήνα Ιουνίου, κατά το μήνα αυτό τελούνταν και οι γιορτή των Σκιαδοφορίων ή Σκιρροφορίων, τελετή κατά την οποία η ιδιαίτερη τάξη των ιερέων κρατούσε σκίαρα (σκιάδια, ομπρέλες).

Η αλήθεια είναι ότι τους μήνες του Ελληνικού ημερολογίου, σήμερα τους μετράμε περίπου στη μέση τους, έτσι σε ορισμένα ημερολόγια ως Ιούνιος φέρεται ο μισός μήνας Σκιροφοριών και ο μισός μήνας Εκατομβαιών, ο άλλος μισός Εκατομβαιών νοείται ο Ιούλιος με τις μισές πρώτες μέρες του Μεταγειτνιώνα κλπ

Για τους Ρωμαίους ήταν μήνας αφιερωμένος στη θεά Ήρα και στους νέους.

Οι Ρωμαίοι τη θεά Ήρα την ονόμαζαν Juno, και τους

νεότερους σε ηλικία τους έλεγαν juniors-ιουνιώρας.

Στις καλένδες του Ιουνίου γιόρταζαν τη θεά Ήρα και

στο Καπιτώλιο δίδονταν ευχές.

Οι ημέρες που απέδιδαν τιμές στην Ήρα ήταν μη εργάσιμες

και θεωρούνταν αποφράδες μέρες (nefasti).

Όλοι οι Ρωμαίιοι έπιναν πρωϊνό δροσερό νερό προς αποφυγήν όλων των νόσων και ιδιαιτέρως της ποδάγρας και προς αποφυγήν των πολύδυμων και τερατωδών τοκετών,

όπως όριζε χρησμός.

Τις υπόλοιπες ημέρες του μήνα έπιναν ελάχιστο νερό.

Η συνήθεια αυτή ξεκίνησε την εποχή του Αδριανού, όταν μια γυναίκα στην Αίγυπτο γέννησε μέσα σε άνισο χρονικό διάστημα, τέσσερα παιδιά σε τέσσερις μέρες και μετά σαράντα μέρες γέννησε και πέμπτο, οπότε επιβεβαιώθηκαν και όσα έγραφαν τα βιβλία των Ρωμαίων ιερέων, που ανέφεραν ότι ο μήνας Ιούνιος ήταν μήνας ανεπιτήδειος (ακατάλληλος) για γάμους και τεκνοποιία.

Η γυναίκα είχε γεννήσει τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο, γεγονός που αποδείκνυε ότι είχε συνευρεθεί ερωτικά κατά το μήνα Ιούνιο που ήταν μήνας αφιερωμένος στη θεά του γάμου και ήταν άσεμνο να τελεστούν γάμοι ή να συνευρεθούν ερωτικά οι σύζυγοι.

Αργότερα προσπαθώντας να ξεφύγουν από τις δεισιδαιμονίες άρχισαν να τελούν γάμους κατά το μήνα αυτό, θεωρώντας ότι η γονιμότητα της φύσης συνεννούσε και στην δημιουργία οικογένειας, έτσι σιγά-σιγά ξέφυγαν από τις προλήψεις του παρελθόντος, αφού σιγά-σιγά έφθινε και η παλιά θρησκεία,

τα πάντα κάνουν τον κύκλο τους και φθείρονται με το πέρασμα του χρόνου.

Την εποχή εκείνη περίπου γιορταζόταν και η γιορτή της Εστίας,

θεάς που ταυτίζεται με την Ήρα-Γαία.

Είναι η θεά που πρώτη εφεύρε την οικία, για το λόγο αυτό την οικία την ονομάζουμε και εστία, αλλά και το σημείο όπου μαγειρεύουμε, πάλι εστία το ονομάζουμε.

-. <Ἑστία>· πολλὰ σημαίνει· τὴν οἰκίαν, τὸ πῦρ καὶ τὸν τόπον, ὅπου τὸ πῦρ,

καὶ τὴν πυρὰν καὶ τὸν βωμὸν καὶ τὸν κυτρόπουν καὶ πυροστάτην.

-. Ἑστία θεὰ θυγάτηρ Κρόνου

καὶ Ῥέας, ἥτις καὶ πρώτη τὴν

οἰκίαν ἐφεῦρεν· ἐπωνύμως δὲ ταύτῃ

καὶ ἡ οἰκία ἑστία ἐκλήθη.

-. πρὸς τῆς Ἑστίας: Ἡ Ἑστία θυγάτηρ ἦν Κρόνου,

καταρχὰς τὴν οἰκίαν εὑροῦσα, ἣν ἐντὸς τῶν οἴκων

ἔγραφον, ἵνα τούτους συνέχῃ, καὶ τῶν οἰκούντων εἴη

φύλαξ.

Εστία ονόμαζαν τη γη από το εστάναι, ο Σωκράτης στον Κρατύλο του Πλάτωνα, ονομάζει την Εστία, πηγαία ουσία και αιτία των πάντων, που θεμελιώθηκε από τον πατέρα θεό Δία.

{ΣΩ.} Καταφαίνεταί μοι ἡ θέσις τῶν ὀνομάτων τοιούτων

τινῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐάν τις τὰ ξενικὰ ὀνόματα ἀνασκοπῇ,

οὐχ ἧττον ἀνευρίσκεται ὃ ἕκαστον βούλεται. οἷον καὶ ἐν

τούτῳ ὃ ἡμεῖς “οὐσίαν” καλοῦμεν, εἰσὶν οἳ “ἐσσίαν”

καλοῦσιν, οἳ δ' αὖ “ὠσίαν.” πρῶτον μὲν οὖν κατὰ τὸ

ἕτερον ὄνομα τούτων ἡ τῶν πραγμάτων οὐσία “Ἑστία”

καλεῖσθαι ἔχει λόγον, καὶ ὅτι γε αὖ ἡμεῖς τὸ τῆς οὐσίας

μετέχον “ἔστιν” φαμέν, καὶ κατὰ τοῦτο ὀρθῶς ἂν καλοῖτο

“Ἑστία”· ἐοίκαμεν γὰρ καὶ ἡμεῖς τὸ παλαιὸν “ἐσσίαν”

καλεῖν τὴν οὐσίαν. ἔτι δὲ καὶ κατὰ τὰς θυσίας ἄν τις

ἐννοήσας ἡγήσαιτο οὕτω νοεῖν ταῦτα τοὺς τιθεμένους· τὸ

γὰρ πρὸ πάντων θεῶν τῇ Ἑστίᾳ πρώτῃ προθύειν εἰκὸς ἐκεί-

νους οἵτινες τὴν πάντων οὐσίαν “ἐσσίαν” ἐπωνόμασαν.

ὅσοι δ' αὖ “ὠσίαν,” σχεδόν τι αὖ οὗτοι καθ' Ἡράκλειτον

ἂν ἡγοῖντο τὰ ὄντα ἰέναι τε πάντα καὶ μένειν οὐδέν· τὸ

οὖν αἴτιον καὶ τὸ ἀρχηγὸν αὐτῶν εἶναι τὸ <ὠθοῦν>, ὅθεν

δὴ καλῶς ἔχειν αὐτὸ “ὠσίαν” ὠνομάσθαι. καὶ ταῦτα

μὲν δὴ ταύτῃ ὡς παρὰ μηδὲν εἰδότων εἰρήσθω· μετὰ δ'

Ἑστίαν δίκαιον Ῥέαν καὶ Κρόνον ἐπισκέψασθαι. καίτοι

τό γε τοῦ Κρόνου ὄνομα ἤδη διήλθομεν. ἴσως μέντοι

οὐδὲν λέγω.

Ο Πορφύριος ονομάζει την Εστία νοητή οντότητα, εννοώντας τη γη, θεωρεί τη θεά νοητή έφορο της γης "....και το ηγεμονικό της θείας δυνάμεως Εστία κέκληται".

Για το λόγο αυτό στην Εστία αφιέρωσαν άγαλμα παρθένου με μεγάλα στήθη,

που δεν ήταν άλλη από την προσωποποίηση της γης, που τρέφει τους πάντες,

είναι η γονιμοποιός δύναμη.

-. Ἑστία κέκληται, ἧς ἄγαλμα παρθενικὸν ἐφ' ἑστίας πυρὸς

ἱδρυμένον· καθὸ δὲ γόνιμος ἡ δύναμις, σημαίνουσιν

αὐτὴν γυναικὸς εἴδει προμάστου.

Στην ελληνική μυθολογία η Εστία είναι θεάς της οικογενειακής και της οικιακής ζωής, θεά που λατρευόταν στις εστίες (οικίες) και όχι δημόσια, όπως γινόταν στη Ρώμη.

Η Εστία στη Ρώμη ονομαζόταν Vesta και τιμές της αποδίδονταν δημόσια ως θεά που προστάτευε όλους τους Ρωμαίους, δηλώνοντας ότι όλοι μαζί αποτελούσαν μια οικογένεια.

Είναι αποκύημα της συνήθειας οι αποικίες να αποδίδουν τιμές

και να προσπαθούν να συμμαχούν με τις μητέρες πόλεις.

Η Εστία θεωρείτο η μεγαλύτερη κόρη της Ρέας και του πατέρα Κρόνου,

αδέλφια της ήταν ο Δίας, η Ήρα, η Δήμητρα, ο Ποσειδώνας και ο Άδης,

ήταν δηλαδή από τις πρώτες θεές του δωδεκαθέου.

...εἰσὶ δὲ οἱ δώδεκα θεοὶ οὗτοι· Ζεύς, Ποσειδῶν, Ἅιδης, Ἑρμῆς, Ἥφαιστος,

Ἀπόλλων, Δημήτηρ, Ἥρα, Ἑστία, Ἄρτεμις, Ἀφροδίτη καὶ Ἀθηνᾶ.

Οι βωμοί της Εστίας συμβόλιζαν την φροντίδα της θεάς

που θεωρούνταν υπεύθυνη για το ιερό πυρ των Ολυμπίων θεών.

«... Γαία μήτερ, Εστίαν δε σ’ οι σοφοί βροτών καλούσιν ημένην εν αιθέρι»

γράφει ο Ευριπίδης, αναφέροντας ότι οι σοφοί την ονομάζουν

Γαία μητέρα, Εστία, διότι βρίσκεται στον αιθέρα κι όπως θα δούμε αιθήρ ονομάζεται και στους Ορφικούς Ύμνους.

Η Εστία ορκίστηκε ΑΙΩΝΙΑ ΠΑΡΘΕΝΟΣ, Εστία είναι η γη, ταυτίζεται με την Ήρα που κάθε φορά που λουζόταν στο Λούσιο ποταμό αποκτούσε και πάλι την παρθενία της.

....διὸ καὶ αὕτη μὲν συνέρχεσθαι τῷ δημιουργικῷ Διῒ λέγεται [καὶ] διὰ τῆς κοινωνίας ἀπογεννῶσα μητρικῶς ὅσα ὁ Ζεὺς πατρικῶς, ἡ δ' Ἑστία μένειν ἐφ' ἑαυτῆς ἄχραντον τὴν παρθενίαν ἔχουσα καὶ ταυτότητος αἰτία οὖσα πᾶσιν·

Είναι η νοητή ύλη ( ο αιθήρ) που δημιουργεί συνεχώς που μένει πάντα νέα,

γι'αυτό είναι πάντα αγνή και δημιουργική.

Σύμφωνα με τον Σαλλούστιο, που σαφώς στηρίζει τις απόψεις του στα Ορφικά, η Ήρα, η Δήμητρα και η Άρτεμις είναι θεές υπεύθυνες για τις ψυχές, ο Απόλλων, η Αφροδίτη και ο Ερμής για την αρμονία, ενώ η Εστία, η Αθηνά και ο Άρης είναι για την φρούρηση, ενώ τον κόσμο ποίησαν ο Ζεύς, ο Ποσειδών και ο Ήφαιστος.

Η Ήρα ο αήρ, <Ἥρα:> ὁ ἀήρ, η Ήρα η Τελεία και ο Τέλειος Ζευς τιμούνταν αυτόν τον μήνα, αλλά και γενικά στους γάμους, ως θεοί φρουροί και υποστηρικτές των γάμων, διότι τέλος λεγόταν ο γάμος.

<Τελεία:> Ἥρα Τελεία καὶ Ζεὺς Τέλειος ἐτιμῶντο ἐν τοῖς γάμοις,

ὡς πρυτάνεις ὄντες τῶν γάμων. τέλος δὲ ὁ γάμος

<Ζευξιδία:> ἡ Ἥρα. <Ζευξιδία>: Ἡ Ἥρα οὕτως τιμᾶται ἐν Ἄργει.

καὶ βοῶπις ἡ Ἥρα καὶ ζυγία καὶ γαμηλία.

Τελεία, Ζευξιδία και βοϊδομάτα (με τα μεγάλα μάτια)

ζυγία και γαμηλία, επίθετα της θεάς Ήρας που τιμούνταν στο Άργος.

Ο Ιούνιος οφείλει το όνομα του και στο γεγονός ότι και τους νεαρούς σε ηλικία τους ονόμαζαν juniors-ιουνιώρας, διότι αυτοί ήταν αρμοδιότεροι, καταλληλότεροι για γάμο.

Αλλά ήταν και καταλληλότεροι για τον πόλεμο οι ιουνίορες, διότι με τα όπλα ήταν ικανοί να διαφυλλάττουν την πατρίδα, τον εαυτό τους και την οικογένεια τους.

Οί Έλληνες για το λόγο αυτό είχαν αφιερωμένο το δόρυ στη Θεα Ήρα.

Όλα τα αγάλματα της θεάς στο Άργος κρατούσαν δόρυ που το έλεγαν "κύριν",

για το λόγο αυτό και η θεά Ήρα λεγόταν ΚΥΡΙΤΙΣ.

Τον αντίστοιχο μήνα οι Έλληνες γιόρταζαν τους γάμους της Ήρας με τον πατέρα των θεών Δία. Ο Δίας για να ξαπλώσει με την πολυπόθητη γυναίκα του Ήρα (Γαία-Ρέα), έστρωσε χαλί από χλωρά ευωδιαστά λουλούδια, από το μύθο αυτό και το ολάνθιστο χαλί που έστρωσε ο πατέρας των Θεών για να ξαπλώσει με την πολυπόθητη γυναίκα του μέχρι σήμερα ευχόμαστε στους γάμους "ΒΙΟΝ ΑΝΘΟΣΠΑΡΤΟΝ".

Ο μήνας ως μήνας των ιερών γάμων των θεών, δεν θεωρούντο μήνας

κατάλληλος για γάμους μεταξύ θνητών.

Η Ήρα για τους Ρωμαίους υπήρξε θεά προστάτιδα της πόλης τους

αλλά και ολόκληρης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Σε όλα τα ρωμαϊκά αγάλματα η Ήρα φέρεται να φοράει την αιγίδα του Δία.

Για τους Έλληνες και Ρωμαίους θεολόγους η Ήρα είναι η μητέρα θεά που συνεχώς αναγεννάται, δε γερνάει ποτέ, συνεχώς είναι αγνή (αναπληρώνει την αγνότητα της).

Είναι η μοναδική, είναι η θεά μονάδα, είναι αυτή που ενώθηκε με των πατέρα των θεών, για τους Ρωμαίους είναι και η θεά που προστάτευε τα χρήματα

 "Μονήτα ή Μονέτα".

Όταν οι Ρωμαίοι θέλησαν να βρουν χρήματα για τον πόλεμο με τους Ταραντίνους, ευχήθηκαν να τους βοηθήσει η προστάτιδα τους Ήρα και εκείνη τους μήνυσε ότι αν είναι δίκαιοι στα όπλα, δεν θα τους λείψουν και τα χρήματα. Όταν οι Ρωμαίοι κέρδισαν εκείνη τη μάχη δίκαια, ετίμησαν την Ήρα ως θεά σύμβουλο των οικονομικών του κράτους, ΉΡΑ ΜΟΝΗΤΑΝ, και όρισαν να χαρακτεί νόμισμα προς τιμήν της.

...τύχοντες οὖν οἱ Ῥωμαῖοι τῆς αἰτήσεως ἐτίμησαν Ἥραν Μονήταν, τουτέστι σύμβουλον,

τὸ νόμισμα ἐν τῷ ἱερῷ αὐτῆς ὁρίσαντες χαράττεσθαι.

Ορφικός Ύμνος στη θεά Εστία

Ἑστίας, θυμίαμα ἀρώματα

Ἑστία εὐδυνάτοιο Κρόνου θύγατερ βασίλεια,

ἣ μέσον οἶκον ἔχεις πυρὸς ἀενάοιο, μεγίστου,

τούσδε σὺ ἐν τελεταῖς ὁσίους μύστας ἀναδείξαις,

θεῖσ' αἰειθαλέας, πολυόλβους, εὔφρονας, ἁγνούς

οἶκε θεῶν μακάρων, θνητῶν στήριγμα κραταιόν,

ἀιδίη, πολύμορφε, ποθεινοτάτη, χλοόμορφε

μειδιόωσα, μάκαιρα, τάδ' ἱερὰ δέξο προθύμως,

ὄλβον ἐπιπνείουσα καὶ ἠπιόχειρον ὑγείαν.

Ἥρης, θυμίαμα ἀρώματα

Κυανέοις κόλποισιν ἐνημένη, ἠερόμορφε,

Ἥρη παμβασίλεια, Διὸς σύλλεκτρε μάκαιρα,

ψυχοτρόφους αὔρας θνητοῖς παρέχουσα προσηνεῖς,

ὄμβρων μὲν μήτηρ, ἀνέμων τροφέ, παντογένεθλε.

χωρὶς γὰρ σέθεν οὐδὲν ὅλως ζωῆς φύσιν ἔγνω

κοινωνεῖς γὰρ ἅπασι κεκραμένη ἠέρι σεμνῷ

πάντων γὰρ κρατέεις μούνη πάντεσσί τ' ἀνάσσεις

ἠερίοις ῥοίζοισι τινασσομένη κατὰ χεῦμα.

ἀλλά, μάκαιρα θεά, πολυώνυμε, παμβασίλεια,

ἔλθοις εὐμενέουσα καλῷ γήθοντι προσώπῳ.

Ήρας θυμίαμα και αρώματα

Σε κυανούς κόλπους καθισμένη, αερόμορφη Ήρα,

παμβασίλεια, μακάρια σύζυγε του Δία,

που παρέχεις στους θνητούς ψυχοτρόφους χρήσιμες αύρες

μητέρα των βροχών, τροφέ ανέμων,

παντογένεθλη (γέννησες τα πάντα)

διότι δίχως εσένα δεν γνωρίζω να υπάρχει ζωή

μετέχεις σε όλα ανακατεμένη με θεϊκό αέρα,

διότι μόνη κρατάς τα πάντα,

σ' όλα δεσπόζεις μ' αέρινες κινήσεις σε ρεύματα,

αλλά μακάρια θεά πολυώνυμη, παμβασίλεια

ας έλθεις ευνοϊκή με ωραίο χαρούμενο πρόσωπο.

(απόδοση στίχων: Ματσιαρόκου Χρυσούλα)

Ἀπόλλωνος, θυμίαμα μάνναν

Ἐλθέ, μάκαρ Παιάν, Τιτυοκτόνε, Φοῖβε Λυκωρεῦ,

Μεμφῖτ', ἀγλαότιμος, ἰήιε, ὀλβιοδῶτα,

χρυσολύρη, σπερμεῖος, ἀρότριε, Πύθιε, Τιτάν.

Γρύνειε, Σμινθεῦ, Πυθοκτόνε, Δελφικέ, μάντι,

ἄγριε, φωσφόρε δαῖμον, ἐράσμιε, κύδιμε κοῦρε•

Μουσαγέτη, χαροποιός, ἑκηβόλε, τοξοβέλεμνε,

Βράγχιε καὶ Διδυμεῦ, ἑκάεργος, Λοξία, ἁγνέ•

Δήλι' ἄναξ, πανδερκὲς ἔχων φαεσίμβροτον ὄμμα,

χρυσοκόμη, καθαρὰς φήμας χρησμούς τ' ἀναφαίνων•

κλῦθί μευ εὐχομένου λαῶν ὕπερ εὔφρονι θυμῷ.

τόνδε σὺ γὰρ λεύσσεις τὸν ἀπείριτον αἰθέρα πάντα,

γαῖαν τ' ὀλβιόμοιρον ὕπερθέν καὶ δι' ἀμολγοῦ

νυκτὸς ἐν ἡσυχίῃσιν ὑπ' ἀστεροόμματου ὄρφνης

ῥίζας νέρθε δέδορκας, ἔχεις δέ τε πείρατα κόσμου

παντός• σοὶ δ' ἀρχή τε τελευτή τ' ἐστὶ μέλουσα,

παντοθαλής• σὺ δὲ πάντα πόλον κιθάρῃ πολυκρέκτῳ

ἁρμόζεις, ὁτὲ μὲν νεάτης ἐπὶ τέρματα βαίνων,

ἄλλοτε δ' αὖθ' ὑπάτην, ποτὲ Δώριον εἰς διάκοσμον

πάντα πόλον κιρνὰς κρίνεις βιοθρέμμονα φῦλα,

ἁρμονίῃ κεράσας παγκόσμιον ἀνδράσι μοῖραν•

μίξας χειμῶνος θέρεός τ' ἴσον ἀμφοτέροισιν,

ταῖς ὑπάταις χειμῶνα, θέρος νεάταις διακρίνας,

Δώριον εἰς ἔαρος πολυηράτου ὥριον ἄνθος.

ἔνθεν ἐπωνυμίην σε βροτοὶ κλῄζουσιν ἄνακτα

Πᾶνα, θεὸν δικέρωτ', ἀνέμων συρίγμαθ' ἱέντα•

οὕνεκα παντὸς ἔχεις κόσμου σφραγῖδα τυπῶτιν.

κλῦθι μάκαρ, σώζων μύστας ἱκετηρίδι φωνῇ.

ilakate

Γκορτσιά ή αγριαχλαδιά, ένα ακόμη ξεχασμένο αλλά ωφέλιμο δέντρο

Γκορτσιά,
αγριαχλαδιά,
αγραπιδιά, ένα ακόμη ξεχασμένο αλλά ωφέλιμο δέντρο του τόπου μας.
Μπορεί ίσως να την προσπερνάμε απαρατήρητα, όμως ίσως δεν γνωρίζουμε την ιστορία της και τις πολλές θεραπευτικές της ιδιότητες. 
Η γκορτσιά λοιπόν είναι ένα μικρό δένδρο με ύψος που μπορεί να φθάσει τα 6 μέτρα. 
Είναι μια αγριοαχλαδιά, γνωστή με το επιστημονικό όνομα Πύρος η αμυγδαλόφυλλη/Pyrus amygdaliformis, διότι τα φύλλα της μοιάζουν λίγο με της αμυγδαλιάς. 
Έτσι την ξεχωρίζουμε από την Πύρο την κοινή/Pyrus communis, η οποία έχει στρογγυλωπά φύλλα, παρόμοια με της ήμερης αχλαδιάς. 
Την γκορτσιά μας θα τη συναντήσουμε και με πολλά ακόμη ονόματα, όπως γκοριτσιά, 
αμπουρτζιά, 
αγραπιδιά, 
αγκαθιά κ.λ.π. 
Μαζί με άλλα παρόμοια είδη και ασφαλώς την ήμερη αχλαδιά ανήκει στην οικογένεια Ροδίδες/Rosaceae, στην οποία ανήκει επίσης η μηλιά και άλλα οπωροφόρα δένδρα.
Η γκορτσιά είναι φυλλοβόλο δέντρο με αγκαθωτό, λείο και γκρίζο κορμό. 
Τα φύλλα της είναι στενόμακρα, σκουροπράσινα και λεία στο επάνω μέρος τους και πιο ανοιχτόχρωμα  και στην αρχή χνουδωτά στο κάτω και με μήκος περίπου 4 – 5 εκατοστά. 
Τα άνθη της βγαίνουν σαν μπουκετάκια σε ταξιανθία σκιαδιόμορφο κόρυμβο. 
Αποτελούνται από πέντε άσπρα πέταλα. 

Ανθίζει την άνοιξη (Απρίλιος – Μάιος). 
Ο καρπός της είναι μικρός και σφαιρικός, με διάμετρο περίπου 2 – 3 εκατοστά, πράσινος και στυφός όταν είναι άγουρος. 
Όταν ωριμάζει παίρνει το καστανοκίτρινο χρώμα και είναι πιο γλυκός. 
Φυτρώνει συνήθως σε υψόμετρο μέχρι 1500 μέτρων.
Όπως γνωρίζουν πολλοί γεωργοί και οπωροκαλλιεργητές, η γκορτσιά μπορεί να εμβολιαστεί και να μας δώσει μια ήμερη αχλαδιά, αρκετά ανθεκτική στις ασθένειες. 
Ήδη στο βουνό μας πολλοί γνώστες έχουν εμβολιάσει αρκετές γκορτσιές και έτσι ο περιπατητής μπορεί το καλοκαίρι να απολαύσει τους χυμώδεις καρπούς τους.
Η γκορτσιά χάρη στα φυτοθρεπτικά συστατικά που περιέχει δεν αποτελεί μόνο θρεπτική τροφή για τα ζώα, αλλά οι καρποί της έχουν και φαρμακευτικές ιδιότητες, είναι αιμοστατικοί και βοηθούν στη θεραπεία παθήσεων του πεπτικού και του αναπνευστικού συστήματα. 

Στην αρχαιότητα οι καρποί της γκορτσιάς ήταν εδώδιμοι σε πολλές περιοχές της Ελλάδας και καταναλώνονταν είτε φρέσκοι, είτε αποξηραμένοι. 

Η γκορτσιά έχει επίσης μεγάλη σπουδαιότητα για τη μελισσοκομία, λόγω της πρώιμης ανθοφορίας της και της πλούσιας ποσότητας νέκταρ και γύρης, ενώ οι καρποί της αποτελούν σημαντική τροφή της άγριας πανίδας, με χρήση και σε οικόσιτα ζώα.

Στην Κρήτη, όπου το φυτό ονομάζεται αγκούτσακας, αχλάδα ή και απλά αχλαδιά, με τους ώριμους καρπούς σίτιζαν τα γουρούνια και με τα άνθη του φυτού στόλιζαν το χώρο υποδοχής των σπιτιών.

Το εκχύλυσμα ή αφέψημα των καρπών συνιστάται ως διουρητικό και παυσίπονο σε περιπτώσεις παθήσεων της ουροδόχου κύστης και της ουρήθρας. 

Συνιστώνται και κατά των δηλητηριάσεων από μανιτάρια. 

Μια μέθοδος που έχει προταθεί είναι το βράσιμο των μανιταριών μαζί με άγρια αχλάδια.

Αναφέρεται πως στην Κρήτη το εκχύλυσμα του καρπού χρησιμοποιείτο κατά της διάρροιας. 

Επιπλέον, ένα ενδιαφέρον λαογραφικό στοιχείο που αφορά το νησί είναι ότι τα καβουρδισμένα και κονιορτοποιημένα φύλλα της γκορτσιάς ρίχνονταν μέσα στον καφέ όσων είχαν μυρμηγκιές, ο οποίος τους προσφέροταν με αυτόν τον τρόπο, όπως λέγεται, εν αγνοία τους.

Φυσικά όπως τονίζουμε σε κάθε σημείωμά μας, πριν χρησιμοποιήσουμε κάποιο βότανο, ακόμη και τη γκορτσιά, σαν φάρμακο, όχι σαν τροφή, πρέπει να ρωτήσουμε κάποιον ειδικό.
Η γκορτσιά και τα άλλα είδη της αχλαδιάς είναι γνωστά από την αρχαιότητα. 
Ίσως είναι η όγχνη του Ομήρου ή η άπιος του Θεόφραστου. 
Παλαιότερα, λοιπόν, πριν το έτος 1960, οι κάτοικοι των ορεινών χωριών μετέβαιναν κατά τον μήνα Οκτώβριο στις τοποθεσίες όπου υπήρχαν τρανές/μεγάλες αγριογκορτσιές/αγραπιδιές και μάζευαν σε μεγάλα τσουβάλια τα ώριμα γκόρτσα τους.
Τα εκλεκτότερα απ’ αυτά τα γκόρτσα τα μετέφεραν στο σπίτι τους και παρασκεύαζαν γλυκύτατο πετιμέζι, ενώ τα υπόλοιπα τα έριχναν ως ζωοτροφή στους οικόσιτους χοίρους τους.
Το αναφερόμενο πετιμέζι το παρασκεύαζαν ως εξής:
-. Έριχναν τα γκόρτσα μέσα σε ένα μεγάλο κακάβι/χάλκινο καζάνι και τα έβραζαν με νερό επί αρκετή ώρα, έως ότου μετατραπούν σε παχύρευστο πολτό. 

-. Κατόπιν στράγγιζαν/διήθιζαν τον εν λόγω πολτό, μάζευαν το σιρόπι του, έριχναν σ’ αυτό μία μικρή ποσότητα κασταλαγής/κοσκινισμένη στάχτη και το συγκέντρωναν σε κιούπια/πήλινα δοχεία.
-. Την επόμενη ημέρα έβγαζαν από τα κιούπια το σιρόπι, χωρίς την κατακαθισμένη στάχτη, και το έβραζαν μέχρι να γίνει παχύρρευστο πετιμέζι. 

-. Μ’ αυτό το πετιμέζι και με κομμάτια κυδωνιού και μήλου έφτιαχναν υπέροχα γλυκά κουταλιού.

-. Σε κάποια μέρη της Ελλάδας χρησιμοποιούσαν το πετιμέζι από τους καρπούς της αγραπιδιάς στην παρασκευή διάφορων γλυκισμάτων, όπως για παράδειγμα στους  κουραμπιέδες!
-. Έφτιαχναν επίσης με το πετιμέζι και μ’ αλεύρι νόστιμες μουστόπιτες και

-. Με ψίχα καρυδιού παρασκεύαζαν εξαιρετικά σουτζούκια, που τα έτρωγαν αργότερα τα μικρά παιδιά τους, όταν έπεφτε το πρώτο χιόνι στα βουνά
-. Σήμερα, μόνον κάποια άτομα που γνωρίζουν την σπουδαιότητα του δέντρου και δεν λογαριάζουν τον κόπο, επισκέπτονται τις αγραπιδιές των χωριών και γεύονται τα νόστιμα φρούτα τους.

el.wikipedia.org

oikokyr.blogspot.com

Ο Αντωναγάς

Στη βόλτα μου στον αχανή κόσμο της εικονικής πραγματικότητας, συναντάω γραφτές ιστορίες που εξάπτουν τη φαντασία μου, που είναι λες και με "σπρώχνουν" να τις συλλέξω σαν μαργαριτάρια- ntina

                    Ο Αντωναγάς
     Όπως είναι γνωστό η Ικαρία τα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας είχε ιδιαίτερο καθεστώς. Ένας τοποτηρητής από τον Σουλτάνο ρύθμιζε τα φοροδοτικά θέματα και στην ουσία εισέπραττε το χαράτσι και τους φόρους από του δημογέροντες που  ήταν ιερείς ως επί τι πλείστον. 
Οι δύσκολες οικονομικές συνθήκες και η ταραγμένη θάλασσα του Ικάριου δεν επέτρεπαν μεγάλες μετακινήσεις. 

Έτσι η επανάσταση του 1821 ελάχιστα άγγιξε τους γηγενείς εκτός από τους καραβοκυραίους που βοήθησαν στον αγώνα. 

Υπήρξαν όμως και κάποιοι που είχαν περίσσια  δύναμη κι έτσι τους έλαχε να αντιπροσωπεύσουν τους Ικαριώτες στην Επανάσταση. 
     Ο Αντωναγάς λοιπόν ήταν ένας από αυτούς …

Ήταν δυνατό παλληκάρι, πράος χαρακτήρας και δεινός πολεμιστής. 

Έφυγε να πάει να δώσει  χέρι βοηθείας και βρέθηκε να πολεμά με τον Καραϊσκάκη… με το τέλος της Επανάστασης γύρισε στον Άγιο Πολύκαρπο …Χάρακα τον έλεγαν τότε από το ποτάμι. 
      Πήγε λοιπόν ο Αντωναγάς στο σπίτι  του και συνέχισε αμέριμνος τις δουλειές του… 

Οι χωριανοί περίεργοι να μάθουν για τον πόλεμο, που ιδέα δεν είχαν, μαζεύτηκαν και πήγαν να τον δουν. 

Ήταν χειμώνας και είχε ξεκουτσουρίσει αριουλάκια και κλωνάρια από τι ελιές κι έψηνε κάρβουνα. 
     Μαζευτήκαν λοιπόν γύρω από το καμίνι οι περίεργοι κι άρχισαν τις ερωτήσεις.

 _Πως ήταν ο Στρατηγός; 
_Πως γίνηκε η μάχη; 
_Πόσοι οι νεκροί; 
_Τι ακριβώς έκανε ο Αντωναγάς; …κλπ
Παίρνει λοιπόν ο Αντωναγάς το φτυάρι κάνει αργούς κύκλους γύρω από το καμίνι που κάπνιζε και φωνάζει δυνατά. 
_Ταραταραταταμ…. τώρα λέει βαράει η σάλπιγκα. Επιταχύνει τους κύκλους και χτυπώντας τα πόδια στο έδαφος λέει …
_Τώρα κινά το ιππικό …
κι εκεί που όλοι  έχουν αφοσιωθεί στην αφήγηση γυρνά το φτυάρι κατά το μέρος των κι έναν ένα τους ρίχνει κάτω με δυνατά χτυπήματα…. σκορπίζουν έντρομοι λοιπόν πονεμέμοι, μισόκαμένοι κι από απόσταση ρωτούν… 
_Τι ήταν αυτό; 
Αφήνει λοιπόν ο Αντωναγάς κάτω το φτυάρι στρίβει την μουστάκα του και τους λέει…
_Αυτός είναι ο πόλεμος ήρεσε σας; 
Μετά δε το περιστατικό έθαψε το όπλο και την σπάθα του κι ακόμα δεν τα  έχουμε βρει.

Ελένη Σέττα -Λαογράφος Ποιήτρια της Ικαρίας

aromaikarias

-21 Νοεμβρίου:Τι είναι το έθιμο με τα πολυσπόρια

Εισόδια της Θεοτόκου : Σήμερα 21 Νοεμβρίου η Εκκλησία μας γιορτάζει τα Εισόδια της Θεοτόκου.
Είναι η μέρα που δεσπόζει το έθιμο με τα πολυσπόρια,καθώς αναμένοντας να έρθει η χειμερινή περίοδος, οι γεωργοί,κυρίως,της χώρας μας εύχονταν  για να έρθει καλή και παραγωγική σπορά.
Είναι το έθιμο της Παναγιάς της Πολυσπορίτισσας όπου, με αρκετές βέβαια παραλλαγές σε ολόκληρο την χώρα,τα πιό παλιά χρόνια,φτιάχνονται τα πολυσπόρια στη γιορτή της Παναγίας της Πολυσπορίτισσας ή Μεσοσπορίτισσας.
Ήταν ένα έθιμο όπου τα αγροτικά νοικοκυριά έκαναν μια προσφορά στη γη, ακριβώς αυτή την εποχή που ήταν και είναι ταυτισμένη με τη σπορά, και είναι η συνέχεια του αρχαιότατου εθίμου τα Πυανέψια
Κατά τα Πυανέψια έβραζαν σπόρους κάθε είδους.
Πανσπερμία -από τα πᾶν -όλα- και σπέρμα, σπόρος -δηλαδή όλοι οι σπόροι-τα  πολυσπόρια- 

Ο Φίλιππος Βρετάκος στο Λαογραφικό του βιβλίο “Οι δώδεκα μήνες του έτους και αι κυριώτεραι εορταί των” καταγράφει: “Ονομάζουν όμως αυτήν και Πολυσπορίτισσα -Ευρυτανία, Δυτ.Μακεδονία, κ.α.-, επειδή την ημέραν αυτήν, κατά το έθιμον, έβραζαν εντός χύτρας “πολυσπόρια”, ήτοι διαφόρους δημητριακούς καρπούς και όσπρια, ως σιτάρι, αραβόσιτον-καλαμπόκι, λαθούρια, ρεβίθια, φασόλια, κουκκιά κ.τ.λ., τα οποία εμοίραζαν εις τον κόσμον “για τα χρόνια πολλά”, δια να εξασφαλίσουν δηλαδή κατά το ερχόμενο έτος την αφθονίαν των καρπών. […] μοιράζουν δηλαδή “απαρχές” και θυμίζουν τα αρχαία “Πυανέψια” του ίδιου περίπου μήνα”.
Ο Δημ.Λουκόπουλος στα «Γεωργικά της Ρούμελης», Αθήναι 1938, σ.171 αναφέρει: “Την 21ην Νοεμβρίου, οι γεωργοί γιορτάζουν την πολυσπορίτισσα ή Μεσοσπορίτισσα. Πολυσπορίτισσα λένε, γιατί σε πολλά χωριά παίρνουν πολυσπόρια -σιτάρι, καλαμπόκι, κουκκιά, κ.λ.π. και πάνε στην πηγή, τα ρίχνουν μέσα και λένε: όπως τρέχει το νερό, να τρέχη το βιό.
Παίρνουν νερό και γυρίζουν. Επίσης τη μέρα αυτή αντί άλλο φαγητό βράζουν τα πολυσπόρια, τρώνε και μοιράζουν και σε δικούς τους για χρόνια πολλά. Μεσοσπορίτισσα, όπως λένε, το είπαν με το να μεσιάζει τότε η πρώιμη σπορά τους. Κι αυτή τη μέρα βασιλεύει η πούλια, αν τύχη ξαστεριά. Κι όπως θα κάμη αυτήν τη μέρα, θα κάμη και τις σαράντα κατοπινές μέρες”.

Η συνταγή για τα «πολυσπόρια» ακολουθούσε την παρακάτω διαδικασία,με πολλές βέβαια παραλλαγές κατά τόπους:
Υλικά:
– Σιτάρι, καλαμπόκι, σταφίδες ,μαύρες και ξανθές, καρύδια, μύγδαλα, σουσάμι, λαδάκι, μια πρέζα αλατοπίπερο.
– Βράζουμε το σιτάρι πολύ καλά, να μαλακώσει.
– Βράζουμε χώρια και το καλαμπόκι.
– Το σουσάμι, τα καρύδια και τα μύγδαλα ,που πρώτα τα κοπανίζουμε, τα καβουρντίζουμε στο τηγάνι.
– Τέλος, σε μια μεγάλη χύτρα, αναμειγνύουμε όλα τα υλικά και τα βράζουμε μέχρι να χυλώσουν.
– Έχουμε, όμως, φυλαγμένο λίγο από το καβουρντισμένο σουσάμι,το αμύγδαλο και το καρύδι για να πασπαλίσουμε και από πάνω, σε κάθε κυπελλάκι που σερβίρουμε.

Σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, υπήρχε μια παραλλαγή του εθίμου τα «Μπόλια» και το «πάντρεμα της φωτιάς»
Και τα δυό αυτά έθιμα είχαν μεταξύ τους αλληλένδετη σχέση και ήταν απαραίτητα και τα δυό.
Λέγοντας “Μπόλια” εννοούσαν ένα μείγμα από πολλά σπόρια -πολυσπερμία,πανσπερμία- τα οποία βράζανε σε μια μεγάλη κατσαρόλα- όπως παρατηρούμε δεν υπάρχει διαφορά ,απλά οι λέξεις αλλάζουν
Η κατσαρόλα αυτή περιείχε συνήθως προϊόντα ντόπια κυρίως-φασόλια, φακές,ρεβίθια,καλαμπόκι, σιτάρι,κουκιά, φάβα,ρύζι, και όποια άλλα όσπρια μπορούσε ο καθένας να βάλει στην κατσαρόλα.
Η ανομοιογένεια των προς βράση υλικών απαιτούσε αρκετή ώρα , μιας και δεν υπήρχαν τότε οι κατσαρόλες γρήγορου βρασμού,χύτρες, για να βράσουν με αποτέλεσμα να μένουν στη φωτιά αρκετό χρόνο.
Αυτό απαιτούσε συνεχή τροφοδοσία της φωτιάς.
Την βραδιά λοιπόν αυτή γινόταν και το επίσημο άναμμα του τζακιού και για το λόγο αυτό βάζανε να ανάψει η φωτιά πολλών ειδών ξύλα.
Πρώτα βάζανε ξύλο αρσενικό, π.χ.πουρνάρι, πλάτανο, κέδρο, και ύστερα βάζανε ξύλο θηλυκό βελανιδιά,κορτσιά λέγοντας και το σχετικό τραγούδι-“απόψε παντρεύω τη φωτιά , με τούτα τα παιδιά…” ονοματίζοντας κάθε φορά το όνομα του ξύλου που τοποθετούσαν στο τζάκι.
Σημαντικό ήταν ότι για το πάντρεμα της φωτιά τα ξύλα που θα χρησιμοποιούσαν πρέπει να προέρχονταν από δέντρα που ήταν από μέρος ηλιόλουστο γιατί διαφορετικά αν ήταν από σκιερά μέρη δεν κάνανε ούτε κάρβουνο ούτε φλόγα παρά μόνο καπνό.
Αφού η φωτιά άναβε τότε τοποθετούσαν πάνω στην “πυροστιά”  τα μπόλια και έπρεπε να διατηρηθεί η φωτιά όλη τη νύχτα για να σιγοβράσουν τα μπόλια.
Έτσι λοιπόν έπρεπε να μένει ένας να “λαγοκοιμάται”  δίπλα στο παραγώνι και να τροφοδοτεί την φωτιά με ξύλα όλη την νύχτα.
Την άλλη μέρα 21 Νοεμβρίου, τα μπόλια,που ήδη είχαν βράσει,σερβίρονταν κανονικά στο μεσημεριανό τραπέζι σαν κυρίως πιάτο με μπόλικο προζυμένιο ψωμί,ελιές και κρασί.
Συνήθως οι νοικοκυρές προσέφεραν τα μπόλια τους στα γειτονικά σπίτια ανταλλάσσοντας τα πιάτα τους.

Ένα υγιές δούναι και λαβείν!

Εκτός από τις 21 Νοεμβρίου και τα Εισόδια της Θεοτόκου, το σημαντικότατο αυτό έθιμο των γεωργών το συναντάμε και ανήμερα του Αγίου Ανδρέα.

Χαρακτηριστικό δίστιχο της ημέρας:
“Σ’τσι τριάντα, τ’αγι’ Αντριός
αντρειεύει ο καιρός”
Και δεν αντρειεύει – θεριεύει,δυναμώνει -μονάχα το κρύο, αλλά και όλα τα σπαρτά καί τα “ζωντανά”
Έτσι και αυτή τη μέρα οι αγρότες συνήθιζαν να ετοιμάζουν “πολυσπόρια”  για να τα διαβάσει ο παπάς και “να πάει καλά η χρονιά με πλούσια μπερεκέτια”.

Σαν θρησκευτική ημέρα η γιορτή της Παναγίας στις 21 του Νοέμβρη είναι η ημέρα που οι γονείς της Παναγίας την οδήγησαν στον Ναό -είσοδος- και την παρέδωσαν στους ιερείς του Ναού.Τα Εισόδια της Θεοτόκου είναι μια από τις κυριότερες και μεγαλύτερες Θεομητορικές εορτές του έτους

Στην Αθήνα υπάρχει και το θαυμάσιο βυζαντινό Ναΐδριο,η γνωστή μας  Καπνικαρέα, που είναι κτίσμα του 11ου αιώνα, βρίσκεται στο μέσο της οδού Ερμού και τιμάται επ’ ονόματι των Εισοδίων της Θεοτόκου.

21 Νοεμβρίου τα Εισόδια της Παναγίας – ημέρα που γιορτάζουν και πολλοί Παναγιώτηδες και Παναγιώτες τους ευχόμαστε Χρόνια πολλά!

Ηύρε το μαλλιαρόκωλα

Ηύρε το μαλλιαρόκωλα*

Ας ακούσουμε την παροιμία: 

Εις την παροιμία ταύτην υπόκειται ο εξής μύθος:

Μια φορά σ' ένα χωριό ένας έκανε το καπάνταη κ' έδερνε τους άλλους κ' εκαυχιότανε στη μάννα του που τους έδερνε. 

Η μάννα του του έλεγε να κάμη φρόνιμα γιατί θα βρή το μαλλιαρόκωλα. 

Ποιός είν' αυτός μάννα ερώταγε το παιδί, αλλά η μάννα του του έλεγε, καθώς κάνεις θαν τον εύρης. 

Μια ημέρα επήγε στο μύλο ν' αλέσει και άμα μπήκε μέσα επέταξε τ' αλεύματα που είχαν αράδα ν' αλέσουν κ' έβαλε μπροστά το δικό του. 

Ένας που είχε αράδα πρωτύτερα απ' αυτόν του λέει: 

Γιατί έκαμες αυτό; 

Έτσι θέλω του λέει και ζυγώνει κοντά για ναν τον βαρέση. 

Τότε σηκώνετ' εκείνος και τομ πιάνει και τον έκαμε τουλάτιγ, ύστερα έβαλε το άλεσμά του τελευταίο και τον έκαμε κ' έφυγε νύχτ' από το μύλο. 

Όντας έφτανε στο σπίτι του φωνάζει της μάννας του να ρθη ναν του πιάση να ξεφορτώση. 

Τον ρωτάει η μάννα του γιατί άργησε, γιατί ηύρα εκείνον που μου είπες, το μαλλιαρόκωλα!

Τόπος Καταγραφής

Αχαΐα, Πάτρα

πηγή πληροφόρησης:http://repository.kentrolaografias.gr/xmlui/handle/20.500.11853/148838

Σημείωση από ntina:

* μαλλιαρόκωλα είναι τα κυνόροδα, οι καρποί της αγριοτριανταφυλλιάς ή σκυλοτριανταφυλλιάς

Μέδουσα: Γιατί η Θεά Αθηνά την φέρει στον Θώρακα και την Ασπίδα της

Η λέξη Μέδουσα σημαίνει «κυρίαρχη θηλυκή φρόνηση». 

Στα Σανσκριτικά η ίδια λέξη αποδίδεται ως Μεντχά, στα Ελληνικά Μήτις, και στα Αιγυπτιακά Μετ ή ω Μάατ. Τούτη η θεότητα ήρθε στην Ελλάδα πιθανώς από τη Λιβύη, όπου λατρευόταν από τις Αμαζόνες ως Θεά-Ερπετό. 

Ως Μέδουσα (Μήτις) ήταν η καταστροφική όψη της μεγάλης τριπλής Θεάς που επίσης αποκαλείται, Νιθ, Ανάθ, Αθήνη ή Αθήνα στη Β. Αφρική και Αθάνα περίπου το 1400. π.Χ. στη μινωική Κρήτη.

Τι είναι αυτό το όνομα και τι αντιπροσωπεύει, όταν μέσα από τα βάθη των αιώνων φέρνει ανατριχίλα και ταραχή; 

Εκείνο το φοβερό κεφάλι όπου ωσάν μαλλιά τα φίδια σφύριζαν και τα μάτια πέτρωναν οτιδήποτε κοίταζαν; 

Ποια είναι αυτή η τόσο αρχέγονη δύναμη, που η ίδια η θεά Αθηνά φέρει ως τρόπαιο στο θώρακά της και πάνω στην ασπίδα της; 

Ποια είναι αυτή που μέσα της έχει ως καρπό τον θεϊκό Πήγασο και τον γίγαντα Χρυσάορα με το χρυσό σπαθί; 

Όσον αφορά στον Ζαν Ρισπέν, η Αθηνά και η Γοργώ φιλονίκησαν για το βραβείο της ομορφιάς. Κατά την Ann Shearer πιθανώς η Μέδουσα, πανέμορφη, πριγκήπισσα με υπέροχους ξανθούς βόστρυχους, κυνηγημένη από τον Ποσειδώνα, ενέδωσε στις ορέξεις του μέσα στο ναό της Αθηνάς. 

Η Αθηνά τότε μεταμόρφωσε τη Μέδουσα σε τέρας με φίδια αντί για μαλλιά, δόντια όμοια με χαβλιόδοντες αγριόχοιρου, μάτια που απολίθωναν, χέρια χάλκινα και χρυσά φτερά.

Δεν αρκείται όμως η Αθηνά στην παραμόρφωση της Μέδουσας. 

Θέλει και το κεφάλι της. 

Και μόλις ο Περσέας (γιος του Δία και της Δανάης), υπερηφανεύεται ότι θα φέρει στον Πολυδέκτη το κεφάλι της Γοργούς, η θεά Αθηνά τρέχει να τον βοηθήσει. 

Του δίνει καλογυαλισμένη ασπίδα για να τη χρησιμοποιήσει σαν καθρέφτη και έτσι να αποκόψει το τρομερό κεφάλι δίχως να το κοιτάζει. 

Επίσης, του δίνει φτερωτά σανδάλια και μαγικό σακούλι για να μεταφέρει τη δύναμη του ίδιου του κεφαλιού. 

΄Εχοντας συνεννοηθεί με τον Άδη και την Ερμή, λέει στον Περσέα, ποιους θα συναντήσει για να του δώσουν την περικεφαλαία που θα τον κάνει αόρατο και από πού θα πάρει το δρεπάνι για τον αποκεφαλισμό

Ετσι και έπραξε ο Περσέας και κατάφερε τον άθλο, ωστόσο τίποτε δε θα είχε κατορθώσει χωρίς τη βοήθεια της θεάς Αθηνάς. 

Μα και τη φοβερή δύναμη της Μέδουσας που παρέλυε τα πάντα, η Αθηνά της την έδωσε. 

Αυτή τη δύναμη φαίνεται πως επιθυμεί να ανακτήσει η θεά μέσω του άθλου του Περσέα. 

Αν κοιτάξουμε την καταγωγή της Μέδουσας, η δύναμή της έχει πανάρχαια ρίζα. 

 Εγγονή της Γαίας και του Πόντου. 

Αυτό το ζεύγος γέννησε τον Φόρκυ (ο γέροντας σοφός της θάλασσας) και την Κητώ (το τέρας). 

Ο Φόρκυς και η Κητώ γέννησαν τρεις Γοργόνες. 

Τα ονόματά τους είναι ενδεικτικά δύναμης: «Σθενώ»-δύναμη, «Ευρυάλη»-των αλμάτων, «Μέδουσα»-Δέσποινα, Βασίλισσα, Κυβερνήτης και Πονηρή. 

Ωστόσο, η Αθηνά επιθυμεί να συνδεθεί με τούτη τη φοβερή δύναμη. Κι εδώ αξίζει να προσέξουμε μερικά από τα πολυπληθή επίθετα της θεάς: Σθένια (ισχυρή, δυνατή), Γοργώπις (έχει άγρια μάτια), Μαχανίτις, (εκείνη που μηχανεύεται διάφορα), Δολομίτις (δόλια, πανούργα) και ένα σωρό άλλα συναφούς νοήματος.

 Στο βιβλίο της «Αθηνά», η Ann Shearer γράφει: «…Αρκεί να ξανακοιτάξουμε το μικρό σάλι στο λαιμό της Βαρβάκειου Αθηνάς, αντίγραφο του μεγάλου αγάλματος της Αθηνάς ως προστάτιδας της πολιτειακής τάξης, για να διαπιστώσουμε ότι αμέσως το κεφάλι της Μέδουσας μας φέρνει σε δύσκολη θέση. 

Παρόλαυτά, μερικοί λένε ότι η ίδια η μεγάλη αιγίδα της θεάς είναι φτιαγμένη από το δέρμα της Μέδουσας. 

Δηλαδή, αντί να επιθυμεί απλώς ένα σύμβολο εκείνης της αρχαίας δύναμης, η Αθηνά θέλει να τυλιχθεί ολόκληρη μέσα της, να την αφομοιώσει (Παυσανίας, ΙΙ). Φαίνεται ότι εκείνο που θέλει πάνω από όλα είναι να διατηρήσουμε αυτή τη διττή εικόνα, ώστε βλέποντας τη μια πλευρά της δύναμης, να βλέπουμε επίσης και την άλλη…». 

Η Αθηνά ανακτώντας το κεφάλι της Μέδουσας, με την επανένωση των πλευρών της αρχαίας δύναμης που είχαν διαχωριστεί σε θετικό και αρνητικό πόλο, μας θυμίζει πάντα ποιος είναι ο σοφότερος τρόπος. 

Από μια πρώτη ματιά δεν υπάρχει μεγαλύτερη αντίθεση από αυτή της Αθηνάς με τη Μέδουσα. 

Η θεά εμπνέει τους ήρωες της. 

Η ενεργητική της δύναμη είναι ακριβώς το αντίθετο της παραλυτικής απραξίας της Μέδουσας. 

Η Αθηνά φέρνει τη συνείδηση. 

Η φυσική κατάσταση της Μέδουσας, αν δεν την ξυπνήσουν τα φίδια της, είναι βαθιά ασυνειδησία. 

Στο διαχωρισμό ανάμεσα στην Αθηνά και τη Μέδουσα, έχουμε μια περιγραφή και προειδοποίηση για το τι συμβαίνει όταν αποξενωθούν η διάνοια και η ύλη, ο νους και ο υλικός κόσμος.

 Οφείλεται ιδιαίτερα στο δαιμόνιο της Αθηνάς, η διατήρηση των δύο σε αρμονική συνύπαρξη. 

Δικό της δώρο είναι το ότι βλέπουμε και κατανοούμε τη θέση των πραγμάτων. 

Μόλις χαθεί αυτή η σχέση, έχουμε μόνο αδρανή ύλη και διάνοια που έχει χάσει το στόχο της. 

Έτσι, ο υλικός κόσμος γίνεται εχθρός της υψηλής διανόησης. 

Την ανακόπτει, περιορίζει τις φιλοδοξίες της, όπως ακριβώς η αδρανής και παράλυτη Μέδουσα περιόριζε τη λαμπρή πτήση του φτερωτού Πήγασου. 

Όταν τελικά πεθαίνει η Μέδουσα, κατορθώνει να ξεφύγει το πνευματικό ένστικτο.

Χρειαστήκαμε αρκετό καιρό για να καταλάβουμε πως οι τεχνολογίες που καθοδηγεί ο νους, καθώς είναι ασύνδετες με την πραγματικότητα της ύλης που επεξεργάζονται, έχουν δημιουργήσει μια κατάσταση που μερικές φορές μοιάζει να μας απειλεί με πλήρη καταστροφή. 

Κι όμως η Μέδουσα, μόλις περιέλθει στην αρματωσιά της θεάς Αθηνάς, φέρνει τα δικά της δώρα:

Μέσα στο σακούλι, εκτός από το κεφάλι της Μέδουσας, υπάρχουν δύο φιάλες με το αίμα της Γοργούς από τις φλέβες του δεξιού μα και του αριστερού χεριού, αίμα που δίνει ζωή και θάνατο. 

Αυτό το αίμα χρησιμοποιεί και ο Ασκληπιός.

Αρκετοί λένε πως το σακούλι περιείχε και το αλφάβητο. 

 Το φοβερό πρόσωπο στραμμένο προς τον εξωτερικό κόσμο προστατεύει ό,τι βρίσκεται στον εσωτερικό. 

Οι νοικοκύρηδες προστάτευαν την περιουσία τους τοποθετώντας ένα γοργόνειο στον εξωτερικό τοίχο των σπιτιών τους. 

Οι κεραμείς το τοποθετούσαν πάνω στο άνοιγμα του καμινιού, για να αποτρέψουν επίδοξους κλέφτες. 

Ο Αγαμέμνων τη φέρει στο κέντρο της ασπίδας του, όπως και πολλοί άλλοι πολεμιστές. 

Για όσους την τιμούν, η Μέδουσα προσφέρει την προστασία της.

 Ακόμη αξίζει να προσεγγίσουμε την αλχημική άποψη. 

Σε ένα άλλο κεφάλαιο του βιβλίου «Αθηνά» της Ann Shearer, αναφέρεται: «…Στην αλχημική διαδικασία, που είναι επίσης και μεταμόρφωση του ατόμου, οι ιδιότητες της Αθηνάς είναι απαραίτητες. 

Είναι η Δέσποινα Αλχημεία, που κατοικεί στο κέντρο της που είναι ο αθάνωρ, ο αλχημιστικός κλίβανος, με το σύντροφό της το βασιλιά Αθάνορα.
Σε μια εικονογράφηση του 15ου αιώνα η κουκουβάγια της παρακολουθεί, καθώς η θεά κρατά στο ένα χέρι τον ήλιο του συνειδητού και στο άλλο το δόρυ και την ασπίδα με το Γοργόνειο. 

Το τρομερό κεφάλι είναι αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας. 

Διότι, όπως γνωρίζουν οι αλχημιστές, ‘δεν υπάρχει γένεση χωρίς φθορά’, δεν υπάρχει κόκκινος χρυσός χωρίς πρώτα τη μαύρη απολίθωση, την οποία συμβολίζει το κεφάλι της Μέδουσας».
Ίσως η δύναμή της να προστάτευε και την ίδια την Αθηνά, διατηρώντας απαραβίαστο από τη νέα ηρωική συνείδηση το ουσιαστικό στοιχείο στη φύση της ίδιας της θεάς. 

Αξίζει να μελετήσει κανείς την άποψη των Ορφικών που αποκαλούσαν τη σελήνη «κεφάλι της Γοργούς». 

Και για τη θεά Αθηνά έλεγαν ότι «τα πάντα θα τελείωναν για εκείνη αν έχανε τα χέρια της». 

Πλούσιο υλικό για μελέτη υπάρχει στην κάθοδο της Περσεφόνης στον Κάτω Κόσμο και στην κάθοδο της Ινάνα της σουμεριακής μυθολογίας, στο βασίλειο της Ερεσκιγκάλ.

Δεκαπενταύγουστος και τα λαχταριστά πιάτα που στολίζουν το τραπέζι μας

Δεκαπενταύγουστος, το λεγόμενο και Πάσχα του καλοκαιριού, ο μήνας της Παναγίας, των πανηγυριών, των εθίμων, αλλά και του καλού φαγητού.
Μετά τη δεκαπενθήμερη νηστεία που επιβάλει η ορθόδοξη πίστη, τον πρώτο λόγο στο τραπέζι ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο έχει το κρέας που συμπληρώνεται με πολλά άλλα εδέσματα της ελληνικής γης και παράδοσης. Παραδοσιακά, στις περισσότερες περιοχές της χώρας στο τραπέζι της Παναγίας πρωταγωνιστούν τα ψητά κρέατα.

Μερικά παραδοσιακά πιάτα του Δεκαπενταύγουστου είναι τα εξής:
Γίδα βραστή με πιλάφι στα Χανιά
Το παραδοσιακό πιλάφι είναι ένα από τα πιάτα που δεν λείπει από το τραπέζι του χανιώτικου Δεκαπενταύγουστου.
Συνήθως η παρασκευή του γίνεται σε μεγάλα καζάνια.
Στα Χανιά, μαζί με το κόκκινο κρέας, προσθέτουν στην κατσαρόλα και κόκορα ή κοτόπουλο.
H απλή αυτή συνταγή χρωστάει τη γεύση της στην καλή ποιότητα του κρέατος. Τα μεγάλης ηλικίας ζώα, όπως το ζυγούρι και η γίδα, δίνουν τον νοστιμότερο ζωμό.
Το βραστό κρέας συνοδεύεται πάντα με πιλάφι και σε πολλές περιπτώσεις και με γιαούρτι.
Στα Χανιά τις ημέρες αυτές καταναλώνεται και κρέας ψημένο είτε σε φούρνο με κληματόβεργες, είτε στη θράκα, ενώ σε κάποια χωριά συναντάμε και το αντικριστό.
Τα χόρτα που υπάρχουν σε αφθονία στην κρητική γη είναι βασικό συστατικό στο τραπέζι της Παναγίας, όπως και τα παραδοσιακά καλτσούνια με τυρί. Φυσικά από το τραπέζι δεν λείπουν ποτέ το κρασί, η τσικουδιά και το ρακόμελο.
Σε πολλά κρητικά τραπέζια βασικό συνοδευτικό αποτελούν και οι κρεατόπιτες.
Όλη η κρητική γη σε ένα τραπέζι του Ρεθύμνου
Μπουρέκι, αντικριστό στη φωτιά, αρνίσιο κρέας, πιλάφι, μυρωδάτα χειροποίητα λουκάνικα, βραστό κρέας, μακαρόνια με τριμμένο ξερό ανθότυρο, ντολμαδάκια με γιαούρτι, κολοκυθοανθοί γεμιστοί, ψητό στις κληματόβεργες στο φούρνο με πατάτες οφτές, είναι τα πιο γνωστά πιάτα που κυριαρχούν στο γιορτινό τραπέζι την ημέρα του Δεκαπενταύγουστου.
Από το τραπέζι δεν λείπουν οι σαλάτες, πράσινες της εποχής, με πολλά μυρωδικά, με κυρίαρχο τον άνηθο και τον βασιλικό, αλλά και ο ντάκος, με το παξιμάδι, την τριμμένη ντομάτα, το λάδι, τη μυζήθρα, το χοντρό αλάτι και τη ρίγανη, όπως επίσης και η γραβιέρα που ακουμπάει άκρη, άκρη σε κάθε πιάτο Κρητικού.
Όλα μαζί, απλώνονται στα τραπεζομάντιλα προσφέροντας χρώμα, μυρωδιά της απέριττης, φιλόξενης, πλούσιας, κρητικής γης.
Όταν οι πλάτες των ανθρώπων ακουμπήσουν στους τοίχους ή στις καρέκλες τους, τότε είναι που ήρθε η ώρα του γλυκού...
Ψητό μήλο, γαλακτομπούρεκο, τσουρεκάκια, πίτες και τυροπιτάκια τηγανητά με μέλι, γλυκά του κουταλιού με γιαούρτι και φυσικά τσικουδιά που βοηθάει και στη χώνεψη.
Κυρίαρχο στο ρεθυμνιώτικο τραπέζι το μπουρέκι. Borek, όπως είναι γνωστό και στη γείτονα χώρα, την Τουρκία, και σημαίνει «μικρή πίτα».
Μάλιστα, στα παράλια της Σμύρνης και στην Κωνσταντινούπολη, δεν είναι λίγοι εκείνοι που ομολογούν την κληρονομιά που απέκτησαν από την κρητική κουζίνα και τις συνταγές τις οποίες χρησιμοποιούν, πότε με παραλλαγές και πότε αυτούσιες.
Η λέξη μπουρέκι, ναι μεν είναι τούρκικη, αλλά το κολοκυθομπούρεκο είναι μια καθαρά κρητική συνταγή η οποία δεν λείπει σχεδόν από κανένα σπίτι.
Με φύλλο ανοιγμένο στο χέρι, μπόλικο αλεύρι στις πατάτες και στα κολοκύθια, που λεπτοκομμένα ανακατεύονται με τον δυόσμο, και μπόλικη σπιτική μυζήθρα. Ο φούρνος ολοκληρώνει την τέχνη της νοικοκυράς, προσφέροντας ένα εκπληκτικό έδεσμα για το οποίο δεν έχει ακουστεί «κακός λόγος», όπως χαριτολογώντας λένε οι γιαγιάδες.
Μισό κιλό αλεύρι για όλες τις χρήσεις,
½ ποτήρι λάδι,
1 με 2 σφηνάκια τσικουδιάς,
ένα ποτήρι νερό, αλάτι, πιπέρι,
περίπου 800 γραμμάρια πατάτες κομμένες λεπτές ροδέλες κατά μήκος,
800 γραμμάρια κολοκύθια κομμένα, όπως οι πατάτες,
ψιλοκομμένο δυόσμο,
μπόλικη μυζήθρα,περίπου 400 γραμμάρια,
αν θέλετε ξύστε και ξερό ανθότυρο.
Προσθέστε οπωσδήποτε μία μεγάλη κούπα αλεύρι,
το ίδιο σε λάδι,
το ίδιο σε γιαούρτι,
4 αβγά και
κρατείστε στην άκρη σουσάμι για να ρίξετε πάνω από το φύλλο πριν βάλετε το μπουρέκι στο φούρνο.
Φτιάξτε το ζυμάρι ανακατεύοντας τα υγρά υλικά και το αλάτι και προσθέτοντας σιγά - σιγά το αλεύρι.
Ξεκουράστε το ζυμάρι για μισή ώρα.
Πλένουμε τα κολοκυθάκια και τα κόβουμε και παρομοίως τις πατάτες.
Τους ρίχνουμε το αλάτι, τα στραγγίζουμε, το ίδιο και στις πατάτες.
Χωρίζουμε τη ζύμη σε δύο μέρη.
Το ένα μέρος το απλώνουμε στο ταψί μεσαίου μεγέθους αφού έχουμε λαδώσει καλά.
Απλώνουμε καλύπτοντας και τα τοιχώματα.
Στρώνουμε τα υλικά της γέμισης ξεκινώντας με τις πατάτες,
απλώνουμε το αλεύρι,
μετά τα κολοκυθάκια,
απλώνουμε το αλεύρι,
τρίβουμε το ξερό ανθότυρο,
ρίχνουμε μισό δυόσμο,
απλώνουμε τη μισή μυζήθρα,
και πάλι από την αρχή την επόμενη στρώση ακριβώς το ίδιο με την πρώτη... Χτυπάμε το γάλα,
το λάδι και τα αβγά και το μείγμα το περιχύνουμε στο ταψί.
Το υπόλοιπο ζυμάρι το απλώνουμε πάνω από τα υλικά μας.
Σπρώχνουμε το ζυμάρι μέσα στα τοιχώματα για να κλείσει το μπουρέκι, ρίχνουμε το σουσάμι, και
το κόβουμε στις μερίδες που θα το σερβίρουμε... το σταυρώνουμε, και το φουρνίζουμε στους 180μ βαθμούς για μιάμιση ώρα σίγουρα.
Όταν αρχίσει και μοσχομυρίζει το σπίτι και η αυλή ή η βεράντα, σερβίρετε κόκκινο κρασί στα ποτήρια, ευχηθείτε στους γύρω σας και απολαύστε το ζεστό, που μόλις βγάλατε από το φούρνο, μπουρέκι...
Ό,τι σας περισσέψει, είναι απολαυστικό ακόμα και δροσερό.
Συνταγή για ψητό στις κληματόβεργες στο φούρνο
Όσο κρέας επιλέξετε για την παρέα σας,
κόψτε το σε μεγάλα κομμάτια, προτείνονται τα πλευρά, τα χεράκια και τα πλαϊνά ενός σχεδόν χρονιάρικου αρνιού.
Βάλτε κληματόβεργες ξερές στο ταψί... κι απλώστε επάνω το κρέας , το οποίο θα είναι στεγνό.
Τίποτε άλλο...
Ανάψτε το φούρνο στους 180 βαθμούς.
Μόλις θερμανθεί βάλτε το ταψί και κάθε ένα τέταρτο να γυρνάτε το κρέας.
Στη μισή ώρα ψησίματος αλατίστε το με χοντρό αλάτι και από τις δύο πλευρές. Τίποτε άλλο...
Ελέγξτε εσείς πόσο μαλακό το θέλετε και σβήστε τον φούρνο.
Αφήστε το κρέας στον σβησμένο φούρνο για ένα τέταρτο.
Καλή σας όρεξη και του χρόνου με υγεία.
Παραδοσιακό στιφάδο στην Εύβοια
Ξεχωριστό είναι το πανηγύρι στο χωριό Οξύλιθος στην Κεντρική Εύβοια.
Στο πλαίσιο του εορτασμού της Παναγίας Πετριώτισσας ή Παναγίας Χατηριάνισσας τους επισκέπτες τους καλωσορίζουν σερβίροντάς τους παραδοσιακό στιφάδο.
Οι κάτοικοι προσφέρουν κρέας, κρεμμύδια, ντομάτες, κρασί για την παρασκευή του και πολλές φορές λέγεται ότι τα καζάνια όπου μαγειρεύεται ξεπερνούν τα 170.
Σιγομαγειρεύεται από την παραμονή. Το έθιμο είναι πολύ παλιό και τηρήθηκε ακόμη και στην Κατοχή, έστω κι αν τότε φτιάχνονταν με ό,τι υλικά ήταν διαθέσιμα.
Παστιτσάδα η κερκυραϊκή
Κάθε χρόνο ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου στην Κέρκυρα, πρωτοστατεί στο γιορτινό τραπέζι, η φημισμένη παστιτσάδα με κόκορα.
Ένα πεντανόστιμο φαγητό που έλκει τις ρίζες του από την βενετσιάνικη κουζίνα και συνδυάζει σήμερα τα μακαρόνια με τον κόκορα, ενώ κατά τα βενετικά έτη συνδύαζε τα μακαρόνια με το «κυνήγι» του βασιλιά.
Σύμφωνα με την παραδοσιακή κερκυραϊκή συνταγή, πρώτα ξεκινά η προετοιμασία του κόκορα που αφού ροδιστεί σε φρέσκο βούτυρο, σοτάρεται με μυρωδικά, κρεμμύδια, σκόρδα και μπαχαρικά.
Βράζεται σε χαμηλή φωτιά με πελτέ από φρέσκες ντομάτες για τουλάχιστον δύο ώρες.
Στη συνέχεια τα βρασμένα μακαρόνια, κατά προτίμηση χοντρά , στραγγίζονται και πασπαλίζονται με λίγο λάδι,
τοποθετούνται σε βαθιά πιατέλα και πάνω τους περιχύνεται η σάλτσα με τα κομμάτια του κόκορα.
Κοινό μυστικό των Κερκυραίων η κανέλα, που προστίθεται σχεδόν σε όλα τα φαγητά με κόκκινη δεμένη σάλτσα, ενώ απαραίτητη λεπτομέρεια για το συγκεκριμένο φαγητό το πασπάλισμα με μπόλικο τριμμένο τυρί, που δίνει χρώμα και γεύση.
Η κερκυραϊκή παστιτσάδα με κόκορα έρχεται πρώτη στην προτίμηση των επισκεπτών στην Κέρκυρα κατά τον Δεκαπενταύγουστο, ενώ είθισται σε πολλά πανηγύρια στο νησί, να ψήνονται και αρνιά, καθώς η συγκεκριμένη γιορτή θεωρείται ως το μικρό Πάσχα του καλοκαιριού.
Κυκλαδίτικο ρόστο
Σε πολλά νησιά των Κυκλάδων, όπως π.χ. Πάρο, Σαντορίνη, Ίο και Σίφνο, η παραδοσιακή γιορτινή συνταγή έχει ως βάση της το χοιρινό.
Το φαγητό λέγεται «Κυκλαδίτικο ρόστο».
Το ρόστο είναι πιάτο με ιταλική καταγωγή, που περιλαμβάνει κρέας με πατάτες, καρότα και μανιτάρια, σερβιρισμένο με χοντρά μακαρόνια και παρέχει δύο γεύματα μαγειρεμένα στο ίδιο σκεύος χωρίς να χρειάζεται η χρήση φούρνου. Αρχικά, τα μακαρόνια σερβίρονταν σαν πρώτο πιάτο με την κόκκινη σάλτσα ντομάτα.
Μετά σερβιριζόταν το κρέας κομμένο σε φέτες, που συνήθως ήταν ένα φτηνό κομμάτι χοιρινού αντί για στήθος, με πατάτες, καρότα και μανιτάρια.
Χοιρινό ρόστο με δεντρολίβανο και μπύρα, συναντάται και στην Κεφαλλονιά, καθώς και στην Κύπρο το οποίο παρασκευάζεται με πολλά είδη κρέατος, κυρίως με κυνήγι.

πηγή:thepressroom.gr

φωτό:sintayes.gr