Μετανθρώπινοι πληθυσμοί από υπερανθρώπους και υπανθρώπους.

 

Για το μέλλον του ανθρώπινου είδους έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς πολλά ιδιαιτέρως ζοφερά ή, εναλλακτικά, υπεραισιόδοξα σενάρια.

Θα εξετάσουμε μερικά από τα πιο πρόσφατα σενάρια και αν αυτά δικαιολογούνται επιστημονικά.

Πάντως, το κρίσιμο ερώτημα είναι: 

Με δεδομένες τις πολύ πρόσφατες βιοτεχνολογικές μας δυνατότητες, θα επιλέξουμε ή, ενδεχομένως, θα αναγκαστούμε να υπερβούμε τεχνολογικά τη μέχρι σήμερα απαραβίαστη βιολογική φύση μας, δηλαδή την αυτόνομη πραγμάτωση της ιδιαίτερης ταυτότητά μας;

Αν δηλαδή τελικά θα επιλέξουμε, ως είδος, την ήδη ορατή προοπτική της δημιουργίας -βάσει σχεδίου και συνειδητά- μετανθρώπινων πληθυσμών από υπερανθρώπους και υπανθρώπους.

Πρόκειται για ένα επίκαιρο και ιδιαίτερα καυτό βιοπολιτικό πρόβλημα, αφού ό,τι μέχρι πρόσφατα διαφοροποιούσε την ανθρώπινη ιστορία από τη βιολογική μας εξέλιξη ανήκει ήδη στο παρελθόν: 

ο εργαστηριακός επανασχεδιασμός του γονιδιώματος, η τεχνητή επέκταση του προσδόκιμου ζωής και η «αναβάθμιση» του ανθρώπινου σώματος αποτελούν πλέον καθημερινές βιοϊατρικές πρακτικές. 

Οπότε, η ανάπλαση της ανθρώπινης φύσης δεν αποτελεί πια δυνατότητα αλλά μια εφικτή, αν και όχι ευκταία, βιοπολιτική επιλογή.
... ή αναπλάθοντας βιοτεχνολογικά την ανθρώπινη φύση
Σε πιο «αθώες» ιστορικές εποχές, οι άνθρωποι εναπόθεταν τις αγωνίες και τις ελπίδες τους για το μέλλον στη θεϊκή πρόνοια και βούληση και στις υπερφυσικές ικανότητες των «πεφωτισμένων» ανθρώπων να αναγνωρίζουν και να ερμηνεύουν τα θεϊκά σημεία. 

Προφήτες και μάντεις διέθεταν υποτίθεται το χάρισμα να διαβάζουν και να μεταφράζουν «τα εσόμενα»: μπορούσαν δηλαδή να γνωρίζουν εκ των προτέρων, να προβλέπουν και, ενίοτε, να επηρεάζουν «μαγικά» τα ανθρώπινα πράγματα.
Στις μέρες μας, την πρόβλεψη των μελλοντικών γεγονότων έχει αναλάβει ένα νέο επιστημονικό «ιερατείο» το οποίο ανακοινώνει τις βαρυσήμαντες επιστημονικές του προβλέψεις για το μέλλον σε συνέδρια, σε ειδικές επιτροπές και φυσικά στα ΜΜΕ.
Οι προβλεπτικές ικανότητες, όμως, της επιστήμης είναι περιορισμένες και συχνότατα αμφισβητήσιμες από τους εκπροσώπους άλλων επιστημονικών «ιερατείων».
Εξάλλου, όπως και κατά το μακρινό παρελθόν, οι σύγχρονοι επιστημονικοί «χρησμοί» είναι συνήθως διατυπωμένοι σε μια τόσο σκοτεινή γλώσσα, ώστε οι περισσότεροι κοινοί θνητοί είναι αδύνατον να την κατανοήσουν ή, ακόμη χειρότερα, κατανοούν ό,τι θέλουν.
Ομως, εδώ τελειώνουν και οι όποιες αναλογίες σχετικά με την κοινωνική λειτουργία των προβλέψεων στη Μαντική και την Επιστήμη.
Διότι, αντίθετα με τις προφητείες ή τις μαντικές προγνώσεις, οι επιστημονικές προβλέψεις δεν είναι συνήθως αυθαίρετες, ούτε και στηρίζονται σε θεϊκές αποκαλύψεις, αλλά στη συλλογική έρευνα, τα πορίσματα τις οποίας δεν είναι θέσφατα αλλά μπορούν κάλλιστα να διαψευστούν ή να επαληθευτούν από άλλους επιστήμονες.
Προβλέποντας επιστημονικά
Με αλλά λόγια, οι όποιες προβλεπτικές ικανότητες της επιστήμης προκύπτουν από την επιστημονική μέθοδο και αποτελούν εμπειρικά ελέγξιμη γνώση.
Ετσι, όσο περισσότερα γνωρίζουμε για τα αίτια που διαμορφώνουν τη δομή ενός συστήματος και τις παραμέτρους που επηρεάζουν τη δυναμική του τόσο πιο ακριβείς θα είναι και οι προβλεπτικές μας ικανότητες.
Παρ’ όλα αυτά, οι επιστημονικές προβλέψεις σχετικά με τη δυναμική ή τη μελλοντική εξέλιξη των περισσότερων φυσικών φαινομένων δεν θα πρέπει ποτέ να θεωρούνται απόλυτες, επειδή δεν γνωρίζουμε όλες τις παραμέτρους και, επιπλέον, αγνοούμε τις αρχικές συνθήκες που δημιούργησαν τα παρατηρούμενα φαινόμενα.
Γι’ αυτό μας είναι τόσο δύσκολο ή και αδύνατον να προβλέπουμε κάποιους σεισμούς, τις πλανητικές κλιματικές ή οικολογικές αλλαγές που επιφέρουν οι δραστηριότητές μας, ή τη μελλοντική εξέλιξη ενός ζωικού είδους.
Από τις απαρχές της νεωτερικής εποχής μέχρι σήμερα, στο συλλογικό φαντασιακό των δυτικών κοινωνιών η επιστημονική έρευνα της πραγματικότητας έχει αξία και νόημα μόνο στο μέτρο που μας αποκαλύπτει τους «αιώνιους» και «αμετάβλητους» νόμους της φύσης, η γνώση των οποίων υποτίθεται ότι μας επιτρέπει να προβλέπουμε με ακρίβεια τα... μελλούμενα.
Δυστυχώς, όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις, ακόμη και η πλήρης γνώση των βασικών φυσικών νόμων δεν οδηγεί αυτομάτως -ούτε και κατ’ ανάγκην- σε ακριβείς προβλέψεις για το μέλλον!
Γεγονός που επιβεβαιώνεται από την ιστορία όλων των επιστημών: από την κβαντική Φυσική μέχρι την Αστρονομία και από την Ιατρική μέχρι την εξελικτική Βιολογία. 

Για να μη μιλήσουμε για την Κοινωνιολογία, την Οικονομία και την Ανθρωπολογία, για τις οποίες η δυνατότητα ακριβούς πρόβλεψης της μελλοντικής δυναμικής των φαινομένων που μελετούν παραμένει... ευσεβής πόθος.
Συνεπώς, όσο πολυπλοκότερο είναι ένα σύστημα τόσο πιο ανεπαρκής είναι η προβλεπτική μας ικανότητα, κάτι που οφείλουμε να το θυμόμαστε όταν μιλάμε για τη μελλοντική εξέλιξη της ανθρώπινης φύσης.
Δεν μπορούμε όμως και να αγνοήσουμε το γεγονός ότι, από τα μέσα του 20ού αιώνα, για την ανθρώπινη σκέψη αλλά κυρίως στην πράξη ο άνθρωπος όπως τον γνωρίζαμε είναι... υπό αίρεση. Ενώ παράλληλα, οι εντυπωσιακές εξελίξεις στην τεχνοεπιστήμη που στοχεύουν στην αναβάθμιση της ζωής των ανθρώπων καταλήγουν τελικά να επιταχύνουν την έλευση της μετανθρώπινης κατάστασης!
Για παράδειγμα, η αποκωδίκευση του DNA και η ταυτοποίηση των γονιδίων μας οδηγούν σχεδόν γραμμικά στη δυνατότητα επιλεκτικής τροποποίησης της γενετικής μας ταυτότητας, ενώ η βαθύτερη κατανόηση της δομής και της λειτουργίας του εγκεφάλου μας ανοίγει τον δρόμο όχι μόνο για τη θεραπεία πολλών νευροψυχολογικών παθήσεων αλλά και στην τεχνολογική χειραγώγηση του ανθρώπινου νου.
Σενάρια απανθρωποποίησης
Κατά το παρελθόν, οι πιο αισιόδοξοι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας προέβλεπαν τη μετεξέλιξή μας σε υπεράνθρωπους: οι άνθρωποι στο μέλλον θα γίνουν ψηλότεροι, δυνατότεροι, υγιέστεροι, εξυπνότεροι, πρακτικά τέλειοι.
Κάποιοι άλλοι, πιο απαισιόδοξοι, περιέγραφαν τον άνθρωπο του μέλλοντος ως βιοκυβερνητικό τερατάκι (Cyborg): με τεράστιο κεφάλι και ραχιτικό σώμα, γεμάτο με προθετικές ηλεκτρονικές συσκευές και τεχνητά μέλη.
Σήμερα, αυτές οι προβλέψεις φαντάζουν πολύ λιγότερο διασκεδαστικές ή φανταστικές απ’ ό,τι στο παρελθόν, αφού επαληθεύονται από τις πρόσφατες επιστημονικές εξελίξεις.
Καμία ανησυχία, υποστηρίζει ο Steve Jones, επιφανής Βρετανός γενετιστής στο University College του Λονδίνου: «Η εξέλιξη του ανθρώπου έχει ολοκληρωθεί, , έχει σταματήσει. Υστερα από ένα εκατομμύριο χρόνια ή και περισσότερο, θα έχουμε την ίδια εμφάνιση και τα ίδια χαρακτηριστικά που έχουμε σήμερα»!
Ο βασικός συλλογισμός του είναι αρκετά απλός, κάποιος θα έλεγε απλοϊκός: οι δυνάμεις που προάγουν και διαμορφώνουν την εξέλιξη κάθε ζωικού είδους, δηλαδή
(α) οι τυχαίες μεταλλάξεις στα γονίδια ενός πληθυσμού και
(β) η φυσική επιλογή για τις πιο κατάλληλες από αυτές, ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη δυνατή προσαρμογή του πληθυσμού, οδηγούν αναπότρεπτα σε
(γ) σημαντικές εξελικτικές αλλαγές στα χαρακτηριστικά ενός είδους.
Οπως όμως ισχυρίζεται ο Jones, αυτές ακριβώς οι δυνάμεις της εξέλιξης δεν παίζουν πια κάποιο σημαντικό ρόλο στην εξέλιξή μας ως είδους και, ακριβέστερα, έχουν πλέον εκλείψει παντελώς.
Αν δεχτούμε ότι αυτό ισχύει -και απ’ όσα γνωρίζουμε δεν ισχύει- μια πιθανή επιβράδυνση της ανθρώπινης εξέλιξης θα έπρεπε, άραγε, να μας ευχαριστεί ή να μας καταθλίβει;
Προφανώς, η ιδέα μιας δήθεν παγιωμένης βιολογικά ανθρώπινης φύσης λειτουργεί καθησυχαστικά και παρηγορεί όσους δεν θα ήθελαν τα παιδιά τους ή τα παιδιά των παιδιών τους να μοιάζουν με τα απάνθρωπα φουτουριστικά τερατάκια που βλέπουμε στις ταινίες, ταυτόχρονα όμως θα ήταν εξαιρετικά απογοητευτικό το να γνωρίζουμε, εκ των προτέρων, ότι οι εξελικτικές δυνατότητες του είδους μας έχουν εξαντληθεί και πως καμία σημαντική αλλαγή δεν θα επέλθει στο μέλλον.
Δυστυχώς, το πρόβλημα δεν είναι ότι η βιολογική μας εξέλιξη προχωρά υπερβολικά αργά για τις ανάγκες μας, αλλά το ότι πλέον διαθέτουμε την απαραίτητη τεχνογνωσία για να την επιταχύνουμε και να την κατευθύνουμε προς νέες και εντελώς άγνωστες εξελικτικές διακλαδώσεις που μας φέρνουν πιο κοντά στην έλευση των... μετανθρώπων.
Γιατί όμως αυτή η προοπτική είναι ένα πρόβλημα; 

Επειδή αυτό που διακυβεύεται με αυτές τις καινοφανείς βιοπολιτικές πρακτικές είναι η εγγενώς αυθόρμητη, η τυχαία και άρα η ελεύθερη από μικρόνοα ή ευτελή ιδιοτελή συμφέροντα εξέλιξη της ανθρώπινης φύσης.
«Με τις επεμβάσεις στον ανθρώπινο γενετικό κώδικα η κυριάρχηση της φύσης μετατρέπεται σε μια πράξη αυτοκυρίευσης...», όπως γράφει ο Γιούργκεν Χάμπερμας (J. Habermas) στο βιβλίο του «Το μέλλον της ανθρώπινης φύσης» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Scripta.
Με τον όρο «μετανθρώπινο» (Post-Human) προπαγανδίζεται η προοπτική της ανθρώπινης αυτομετεξέλιξης μέσω της νέας τεχνολογίας, οι εφαρμογές της οποίας φαίνεται να αμφισβητούν την ύπαρξη ουσιαστικών διαφορών ανάμεσα στους ανθρώπους και τις νέες «ευφυείς» μηχανές.
Κοινός παρονομαστής όλων των αναλύσεων σχετικά με «το μετανθρώπινο» είναι η κάθε άλλο παρά προφανής διαπίστωση ότι δεν υπάρχει (πλέον) καμία διαφορά ανάμεσα στο φυσικό και το τεχνητό ή στο βιολογικό και το μηχανικό.
Επομένως το ανθρώπινο είδος μπορεί και οφείλει να αποτολμήσει τη στοχευμένη τεχνολογικά αυτο-υπέρβαση των δήθεν ασφυκτικών βιολογικών του προδιαγραφών και επιτέλους να εισέλθει σε μια μεταδαρβινική εξελικτική πορεία, στην οποία υποτίθεται ότι ο ίδιος ο άνθρωπος θα καθορίζει «ελεύθερα» και «ορθολογικά» την ύπαρξή του.
Λησμονώντας ή παραβλέποντας σκοπίμως ότι η τεχνολογία, το βασικό μέσο απελευθέρωσης και δημιουργίας της μετανθρώπινης κατάστασης, είναι η ίδια το προϊόν της ανθρώπινης δημιουργικότητας και συνεπώς αντανακλά τους ιστορικούς περιορισμούς και τις νοητικές αδυναμίες του είδους μας. Και με αυτή την έννοια είναι «ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη»!

Από τη βιοπληροφορική μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και από την επεμβατική γενετική μέχρι τη βιοϊατρική, το διακύβευμα είναι η αυτονομία της ανθρώπινης ύπαρξης, δηλαδή η σχεδόν καθολική και συστηματική υποβάθμιση των βιολογικών, κοινωνικών και προσωπικών προϋποθέσεών της.
Η υπεράσπιση των κάθε άλλο παρά προφανών, σήμερα, «νεωτερικών» ιδεών της ισότητας και της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπινης ζωής τίθεται συστηματικά υπό αμφισβήτηση από τις μετανεωτερικές τεχνολογικές φαντασιώσεις περί «ελεύθερης αυτοπραγμάτωσης» των δυνατοτήτων του ανθρώπινου είδους.

Περί αυτο-μετεξέλιξης
Εξάλλου, η χρήση της τεχνολογίας δεν υπήρξε ποτέ κοινωνικά ουδέτερη ή αθώα, αντίθετα, υπήρξε ανέκαθεν ένα εργαλείο εξουσίας και κυριαρχίας πάνω στη φύση και τους ανθρώπους.
Κανείς βέβαια δεν αμφισβητεί ότι, σήμερα, βρισκόμαστε απέναντι σε πρωτόγνωρη κατάσταση, σε μια ποιοτική μετάλλαξη ως προς τις δυνατότητες και τις εφαρμογές της τεχνολογίας.
Από τη βιοπληροφορική μέχρι την τεχνητή νοημοσύνη και από την επεμβατική γενετική μέχρι τη βιοϊατρική, το διακύβευμα είναι η αυτονομία της ανθρώπινης ύπαρξης, δηλαδή η σχεδόν καθολική και συστηματική υποβάθμιση των βιολογικών, κοινωνικών και προσωπικών προϋποθέσεών της.
Η υπεράσπιση των κάθε άλλο παρά προφανών, σήμερα, «νεωτερικών» ιδεών της ισότητας και της αξιοπρέπειας κάθε ανθρώπινης ζωής τίθεται συστηματικά υπό αμφισβήτηση από τις μετανεωτερικές τεχνολογικές φαντασιώσεις περί «ελεύθερης αυτοπραγμάτωσης» των δυνατοτήτων του ανθρώπινου είδους.
Οι τεχνολογικές φαντασιώσεις περί μετανθρώπινων τεχνολογικών παραδείσων, σε συνδυασμό με τη συστηματική απαξίωση των αξιών της ανθρώπινης ισότητας και ισονομίας, που θεωρούνται πλέον νεωτερικές «αυταπάτες», χρησιμεύουν ως δικαιολογίες για τη βιοτεχνολογική χειραγώγηση της ανθρώπινης φύσης.
Ο αυθαίρετα επιβεβλημένος διαχωρισμός της βιολογικής από την κοινωνική μας ζωή συνεπάγεται για μεγάλο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού την αμφισβήτηση του δικαιώματός του στη ζωή.
Σε αυτή την αποφασιστική καμπή της ανθρώπινης περιπέτειας θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε και να ομολογήσουμε ότι δεν διαθέτουμε προφανείς και εύκολες πολιτικές-κοινωνικές λύσεις ούτε βέβαια «μαγικές» τεχνολογικές ή επιστημονικές συνταγές για την έξοδο από την πλανητική κρίση που οι ίδιοι έχουμε δημιουργήσει.
Ωστόσο, μπορούμε ακόμη να αποφασίσουμε τι είδους βιοπολιτική μπορεί να εγγυηθεί όχι μόνο ένα «βιώσιμο», αλλά και ένα «ανθρώπινο» μέλλον.
efsyn.gr

Σχεδιάζοντας τον «μετα-άνθρωπο»

Ακόμη και ο απώτερος στόχος της αθανασίας δεν πρέπει να θεωρείται ανέφικτος....

Συντάκτης: Δημοσθένης Δαγκλής *

Συχνά παρακολουθούμε την ιλιγγιώδη εξέλιξη της τεχνοεπιστήμης σε όλες τις μορφές της και τα τεχνολογικά προϊόντα (τεχνήματα) των τελευταίων δεκαετιών, που μας δίνονται από τις στήλες αυτές πάντα με κριτική ματιά.
Πολλά προγράμματα επινοούνται, λειτουργούν και αποδίδουν ήδη σε πολλά ερευνητικά κέντρα, πανεπιστημιακά τμήματα κτλ.
Η σημερινή υστερο- (ή μετα-)νεωτερική τεχνολογία προκαλεί δέος, που εκτείνεται σε ένα εύρος από την υπέρτατη ελπίδα μέχρι τον φόβο λόγω της συχνά ρηξικέλευθα διαφορετικής απ'  ό,τι ξέραμε μέχρι τώρα αντίληψης για τη νέα πραγματικότητα, αλλά και για τον ίδιο μας τον εαυτό ως σώμα και ως νου.

Ο στοχασμός και η φιλοσοφική σκέψη μάς έχουν δώσει ποικίλες ερμηνείες και από διάφορες οπτικές για το φαινόμενο της τεχνολογίας τουλάχιστον από τον 19ο αιώνα και με εύλογη κλιμάκωση αυτές του 20ού.
Μπορούμε να διακρίνουμε δύο τύπους όσον αφορά τις αποδιδόμενες σημασίες για την τεχνολογία.

Αυτές που είναι πιο γνώριμες, πιο «τεχνικές», όπου η τεχνολογία ερμηνεύεται με όρους εργαλειακής αναγωγής, σε αντίθεση με αυτές όπου ερμηνεύεται με όρους οντολογικούς, ανθρωπολογικούς και γνωσιακής υπερβατικότητας.

Μερικά χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι π.χ. η τεχνολογία απλώς ως «εφαρμοσμένη επιστήμη» (Bunge), ως «ορθολογική αποτελεσματική δράση» (Ellul), ως «μέσο για τη διαμόρφωση του περιβάλλοντος» (Jaspers) και από τη δεύτερη οπτική (...) η τεχνολογία ως «υλική πραγμάτωση υπερβατικών μορφών» (Dessauer), ως «επικαλούσα και αναπόφευκτη αποκάλυψη του Είναι-Φύση» (Heidegger), ως «υπερφυσική αντίληψη του εαυτού» (Ortega) κ.ά.

Οι τελευταίες, αν και περισσότερο αμφιλεγόμενες, συχνά χαρακτηρίζουν τη σημερινή αντίληψη για την τεχνολογία.

Δύο αδιαμφισβήτητοι πρωταγωνιστές της σημερινής εξέλιξης, που συνδέονται στενά μεταξύ τους, είναι (α) η «τεχνική νοημοσύνη» (artificial intelligence-AI) και (β) η ένωση «σάρκας – μηχανής» ως κυρίαρχες ιδέες.

Η πρώτη συνιστά την πολύ παλιά ιδέα δημιουργίας μηχανής, που θα μιμείται αλλά και θα ξεπερνά με το «αλάθητο» και την ταχύτητα την ανθρώπινη νοημοσύνη (εγκέφαλος), βασισμένη στην παραδοχή ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη είναι ουσιαστικά αλγοριθμικός «υπολογισμός» (computation) συμβόλων.

Αυτή όμως η παράδοση (μηχανή Turing) αμφισβητήθηκε και φιλοσοφικά (ήδη από το 1965 H. Dreyfus κ.ά.) και επιστημονικά (G. Edelman κ.ά.) με ισχυρά επιχειρήματα, που συνήθως αφορούν την εξελικτική διαδικασία (φυσική επιλογή κ.λπ.) που υπέστησαν και υφίστανται συνεχώς οι βιολογικές οντότητες (εγκέφαλος) σε αντίθεση με τις τεχνητές (μηχανή).

«Η παραδοχή ότι ο εγκέφαλος είναι ανάλογος με το hardware και το μυαλό-νόηση με το software ενός υπολογιστή είναι λανθασμένη» (H. Dreyfus, G.Edelman κ.ά.).

Παρά την παρατηρούμενη ραγδαία αύξηση νέων επινοήσεων και παραγωγής «ευφυών» μηχανημάτων (ρομποτική) για τη βιομηχανία και τις υπηρεσίες (π.χ. οικιακής καθημερινής χρήσης και κυρίως βέβαια... για στρατιωτικούς σκοπούς) οι επανειλημμένες αποτυχημένες προβλέψεις για την υλοποίηση της AI δείχνουν ότι η πρώτη ιδέα σταδιακά απορροφάται από τη δεύτερη.

Πάντως η «εξαφάνιση της διάκρισης ανθρώπου-μηχανής» (K. Warwick) αποτελεί, παρά τους όποιους προβληματισμούς και αντιρρήσεις που αφορούν την ακόμα ατελή γνώση από τις νευροεπιστήμες (κυρίως αυτές του ανθρώπινου εγκεφάλου), το ισχυρό θεωρητικό motto.
Μερικά παραδείγματα από τα σημερινά τεχνοφουτουριστικά σχέδια και ήδη δρώντα προγράμματα που αφορούν είναι π.χ. τις λεγόμενες «τεχνολογίες εμφύτευσης» είναι τα εμφυτεύματα στον ανθρώπινο οργανισμό ή και αντίθετα η καλλιέργεια βιολογικών νευρώνων και εμφύτευση τους σε σώμα ρομπότ, τα εμφυτεύματα για τη σύνδεση του ανθρώπινου νευρικού συστήματος με το Διαδίκτυο κ.ά.

Οι νέοι βασικοί όροι που σταδιακά καθιερώνονται στη γλώσσα είναι ο «ψηφιακός εαυτός»-digital self με περισσότερο γνωστό τον «κυβερνητικό οργανισμό»- cyborg.

Με γεωλογικούς όρους θεωρείται ότι έχουμε εισέλθει στην «Ανθρωπόκαινο» περίοδο.
Ο άνθρωπος τώρα παίρνει το μέλλον στα χέρια του χωρίς ανάγκη επίκλησης θεών και δαιμόνων και εισέρχεται στο μεταβατικό στάδιο (trans- human) για να γίνει ο «μετα–άνθρωπος» (post-human) με σώμα χωρίς ελαττώματα (αρρώστιες κ.λπ.) με υπερεξελιγμένη νόηση, με δυνατότητα μετάβασης και μετοίκησης σε ανοίκεια και αφιλόξενα μέρη του σύμπαντος και με άλλες «υπερφυσικές» ικανότητες.

Ακόμη και ο απώτερος στόχος της αθανασίας δεν πρέπει να θεωρείται ανέφικτος....
Στο φαντασιακό των ανθρώπων, τουλάχιστον του λεγόμενου Δυτικού κόσμου, η τεχνολογία τείνει να καθιερωθεί όχι πλέον ως το νεοτερικό παράδειγμα της απελευθερωτικής δύναμης, της «υλιστικής ελευθερίας» της νεωτερικότητας, αλλά λαμβάνει σιγά σιγά το status θρησκείας.

Μία θρησκεία (M. Midgley) που είναι εγκόσμια μεν αλλά όπως και κάθε θρησκεία περιέχει  τους μύθους της και δημιουργεί τους φανατικούς οπαδούς της.
Από την άλλη πλευρά θεωρείται ότι οι κοινωνικές αντιθέσεις θα εξαφανιστούν ως δια μαγείας.

Στο πολυμεταφρασμένο πολιτικό «cyborg μανιφέστο» της, η τεχνοφουτουρίστρια D. Haraway υποστηρίζει ότι ο νέος πολιτισμός της τεχνολογίας αιχμής, αποτελεί πρόκληση γενικά για όλους τους δυϊσμούς που δυναστεύουν τον άνθρωπο, όπως είναι π.χ. τα ζεύγη ορθό-λάθος, θεός-άνθρωπος, νους-σώμα, πολιτισμός-φύση, εαυτός-άλλος, αρσενικό-θηλυκό κ.λπ.

Όπως γράφει με το γλαφυρό της ύφος, «μία cyborg κοινωνία καταφέρνει να συγκρατεί για αρκετό χρόνο σε μία ενότητα... μάγισσες, μηχανικούς, ηλικιωμένους, ιδιόρρυθμους, χριστιανούς, μητέρες και λενινιστές προκειμένου να αφοπλίσει το κράτος».

Η φιλολογία που αναπτύσσεται πάνω σε αυτά τα θέματα είναι μεγάλη και καλύπτει όλο το εύρος που αναφέραμε αρχικά μεταξύ μεγάλης ελπίδας και φόβου.
Αρκεί μόνον εδώ να παρατηρήσουμε, ότι όταν γενικά η τεχνοεπιστήμη αντιμετωπίζεται ως αυτεξούσια και αυτόνομη από τη μήτρα της δηλαδή την κοινωνία από την οποία προέρχεται και προς την οποία απευθύνεται, τότε δημιουργούνται εύλογα καχυποψίες και φόβοι «βιοεξουσίας» και συνωμοσιολογικές κριτικές (π.χ. G. Agaben) κ.ά.

Μία σύνηθης κατηγορία είναι π.χ. αυτή περί σκόπιμης προσπάθειας για αποικιοποίηση των κοινωνικών σχέσεων από τη βιοτεχνολογία.
Είναι γεγονός ότι η ιστορικά συνεχής μέσω της τεχνολογίας ανθρωπογενής επέμβαση στον κόσμο τον αλλάζει και κατά συνέπεια και τον ίδιο τον άνθρωπο.

Τα τεχνήματα είναι σε μεγάλο βαθμό φορείς πολιτικής, αφού συνδιαμορφώνουν την καθημερινή μας συμπεριφορά και έτσι ο τεχνολογικός σχεδιασμός είναι τελικά σε μεγάλο βαθμός και οντολογικός και ανθρωπολογικός.

Η τεχνολογία δεν ερμηνεύεται πάντα ουσιοκρατικά διότι μπορεί να είναι -και θέλουμε να είναι- ευλογία, αλλά μπορεί να αποτελεί και απειλή, πράγμα που εξαρτάται κάθε φορά από τη συγκεκριμένη υλοποίηση των δυνατοτήτων της.

Με άλλα λόγια η αναπόδραστη κοινωνικοπολιτική της διάσταση εμφανίζεται μόλις επεκταθούμε πέρα από τα ερωτήματα, «τι», «πώς», στα ερωτήματα «γιατί», «ποιος» και «για ποιον».

Ως κίνητρο για κάθε ολοκληρωμένο και συνεπή κριτικό προβληματισμό υπάρχει εδώ και πολλούς αιώνες, τηρουμένων βέβαια των ιστορικών αναλογιών, η παρακάτω ανεκτίμητη κληρονομιά: Κατά τον Αριστοτέλη, η ίδια η κατασκευή ενός τεχνήματος δεν αποτελεί αυτοσκοπό, δεν αυτοδικαιώνεται αλλά αποσκοπεί σε κάποιο «αγαθό», το οποίο με τη σειρά του μπορεί να αποσκοπεί σε ένα άλλο αγαθό κ.ο.κ. (π.χ. οικιακά σκεύη- φαγητό-σίτιση).

Αυτό όμως δεν μπορεί να συνεχίζεται επ' άπειρον και θα πρέπει να υπάρχει ένα τελικό αγαθό καθ' εαυτό «η κυρίαρχη τέχνη», το οποίο, ρυθμίζει και καθοδηγεί όλα τα άλλα χωρίς να συμβαίνει το αντίθετο.

Αυτή κατά τον Σταγειρίτη δεν είναι παρά η «πολιτική», η οποία αποτελεί την ιδιαίτερη και καθοριστική συμπεριφορά που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο [Ηθ. Νικομάχεια 1.7.1097611].

Χωρίς βέβαια να παραγνωρίζουμε τη διαλεκτική σχέση της τεχνολογίας με την πολιτική, το βασικό ερώτημα που ανακύπτει, τελικά, όσον αφορά μία «cyborg μετανθρώπινη» κοινωνία, είναι σε ποιο κοινωνικό όραμα αυτή αποσκοπεί.

Πιστεύουμε, δηλαδή, ότι διατηρούμε το δικαίωμα να διερωτόμαστε, να υποπτευόμαστε, όπως και να ελπίζουμε και να οραματιζόμαστε... εκ των προτέρων.

Έτσι, ενάντια στον τεχνολογικό φαταλισμό χρειαζόμαστε πληροφορημένους πολίτες, ενήμερους για τις επιλογές της τεχνολογικής εξέλιξης (J. Habermas), οι οποίοι θα μπορούν να επενεργούν στη διαδικασία παραγωγής της τεχνολογίας (A. Feenberg), πάντα προς όφελος των πολλών και όχι των ολίγων.

* Φυσικός - Δρ Φιλοσοφίας της Επιστήμης
efsyn.gr

Ίσως να πρόκειται για τον τελευταίο αιώνα που ο άνθρωπος θα είναι όπως τον ξέρουμε

Η ανθρωπότητα όπως την ξέρουμε θα πάψει να υπάρχει και αυτό όχι λόγω πολέμων ή επιδημιών αλλά εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης και της δημιουργίας μέσω της βιοτεχνολογίας ειδικών σχεδιασμένων παιδιών.

Αυτό υποστηρίζει ο Σεθ Σοστάκ (Seth Shostak) επικεφαλής Αστρονόμος του ινστιτούτου SETI (search for extraterrestrial intelligence), δηλαδή του ινστιτούτου που αναζητά εξωγήινη ζωή.

Ο Σόστακ είναι πεπεισμένος ότι οι εξελίξεις σε αυτό τον τομέα θα οδηγήσουν στη δημιουργία ενός νέου εξωγήινου είδους.

Σε ένα του άρθρο που ανάρτησε στην ιστοσελίδα του SETI σημειώνει: «Θα μπορέσουμε εντέλει να δημιουργήσουμε απογόνους οι οποίοι θα είναι διαφορετικοί από εμάς όπως είναι τα σκυλιά από τους λύκους».

Ο αστρονόμος του SETI σπεύδει να διευκρινίσει ότι αυτό δεν είναι κάτι κακό και καταστροφικό όπως υποστηρίζουν αρκετοί, το αντίθετο μάλιστα.

«Υπάρχουν τρία σπουδαία πράγματα που πιστεύω ότι θα συμβούν στον 21 αιώνα» λέει και διευκρινίζει ότι η πρώτη μεγάλη αλλαγή που θα συμβεί είναι ότι θα καταφέρουμε να έχουμε καλύτερη αντίληψη της βιολογίας και μάλιστα σε μοριακό επίπεδο.
Αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης θα είναι η ανθρωπότητα θα καταφέρει να γιατρέψει όλες τις αρρώστιες και θα μπει σε μια τροχιά όπου θα επεμβαίνει στο DNA των μωρών.

Επίσης πιστεύει ότι η ανθρωπότητα θα ταξιδέψει σε άλλους πλανήτες προκειμένου να έχει πρόσβαση σε περισσότερους πόρους όπως ψευδάργυρο, λευκόχρυσο, χαλκό.
Ήδη όπως αναφέρει υπάρχουν ιδιωτικές εταιρείες που προσανατολίζονται σε αυτή τη λύση.

Ωστόσο το σημαντικότερο είναι η ελάφρυνση του υπερπληθυσμού στη Γη.

«Όλοι αναμένουν ότι οι απόγονοί μας θα δημιουργήσουν αποικίες στη Σελήνη ή στον Άρη, όμως η καλύτερη λύση είναι να κατασκευάσεις τεράστιους διαστημικούς σταθμούς – οικισμούς στους οποίους θα μπορεί κανείς να ζει χωρίς να χρειάζεται στολή αστροναύτη.

Όμως το σημαντικότερο όλων, αυτό που θα αλλάξει την ανθρωπότητα είναι η τεχνητή νοημοσύνη γενικής χρήσης (generalised artificial intelligence - GAI).

Αυτό θα επιτρέψει να στις μηχανές να αναλάβουν δουλειές που συνήθως διεξάγονται από τους ανθρώπους.

"Αυτές οι μηχανές δεν είναι απαραίτητο πως θα είναι μεγάλες.
Μια σύναψη στον εγκέφαλο έχει μέγεθος μόνο μερικών χιλιάδων νανομέτρων.
Ένα τρανζίστορ (ημιαγωγός) επάνω σ΄ένα μικροτσίπ είναι εκατοντάδες φορές μικρότερο.
Ο εξοπλισμός σχεδόν υπάρχει"

Φυσικά, συνεχίζει ο επικεφαλής του SETI και η τεχνητή νοημοσύνη θα μας αλλάξει.

«Στέλνοντας μαζικά ανθρώπους σε αποικίες στο διάστημα αναπόφευκτα θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός νέου είδους.
Το φυσικό περιβάλλον για παράδειγμα στον Αρη είναι εντελώς διαφορετικό και σε χιλιάδες χρόνια από σήμερα οι κάτοικοι μιας αποικίας στον Άρη ίσως να μην μοιάζουν και τόσο με αυτούς που θα έχουν μείνει στη Γη.
Εάν τώρα επανασχεδιάσουμε τα μωρά μας τότε η αλλαγή αυτή θα επέλθει ακόμη πιο γρήγορα».

Ο Σεθ Σοστάκ πηγαίνει ακόμη πιο μακρυά.

«Έχει μικρότερη σημασία το να βελτιώσουμε τους απογόνους μας από το να τους αντικαταστήσουμε με τους μηχανικά δημιουργημένους διαδόχους τους.
Ίσως να μπορέσουμε να καταχωρήσουμε όλη την ιστορία και τον πολιτισμό μας σε ένα μικροτσίπ που θα είναι εμφυτευμένο στον εγκέφαλό μας ή κάποια στιγμή να μπορούμε να φορτώνουμε τα δεδομένα του εγκεφάλου μας στου ηλεκτρονικούς υπολογιστές.
Όμως να είσαστε σίγουροι ότι το αποτέλεσμα όλων αυτών δεν θα είναι ο Homo sapiens όπως τον ξέρουμε τα τελευταία 50.000 χρόνια».
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
πηγή:huffingtonpost.gr