Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026

Ο Yuval Noah Harari υποστηρίζει ότι θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε το ακρωνύμιο "AI" ώστε να σημαίνει "εξωγήινη νοημοσύνη" αντί για "τεχνητή νοημοσύνη"

                                   σαν πρόλογος
Το 2016, το σύστημα AlphaGo νίκησε τον κορυφαίο παίκτη του Go, Lee Sedol. 
Το εντυπωσιακό δεν ήταν μόνο ότι κέρδισε. 
Ήταν ότι χρησιμοποίησε κινήσεις που οι άνθρωποι θεωρούσαν αρχικά παράξενες ή αδιανόητες.
Το σύστημα δεν ακολούθησε απλώς την ανθρώπινη στρατηγική. 
Ανέδειξε διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης του παιχνιδιού.
Ο Lee Sedol ανακοίνωσε την αποχώρησή του από το επαγγελματικό παιχνίδι τον Νοέμβριο του 2019, λέγοντας ότι δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι ο κορυφαίος παίκτης του Go λόγω της αυξανόμενης κυριαρχίας της τεχνητής νοημοσύνης, την οποία ονόμασε "μια οντότητα που δεν μπορεί να νικηθεί"
Αυτό είναι το νόημα της "εξωγήινης" νοημοσύνης - δεν χρειάζεται να σκέφτεται όπως εμείς για να παράγει αποτελέσματα που ξεπερνούν τις δικές μας δυνατότητες.
          και πάω τώρα στον Yuval Noah Harari
Ο Yuval Noah Harari  υποστηρίζει ότι θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε το ακρωνύμιο "AI" ώστε να σημαίνει "εξωγήινη νοημοσύνη" αντί για "τεχνητή νοημοσύνη"
Ο ισχυρισμός του είναι εξαιρετικά ενδιαφέρων, γιατί επιχειρεί να αλλάξει όχι απλώς τον τρόπο με τον οποίο ονομάζουμε την "τεχνητή νοημοσύνη", αλλά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μας μαζί της.
Και ναι, ίσως ο όρος "Τεχνητή Νοημοσύνη/Artificial Intelligence" να είναι ήδη παραπλανητικός.
Ο Harari προτείνει μια διαφορετική οπτική - να αρχίσουμε να αντιμετωπίζουμε την AI ως "Alien Intelligence", δηλαδή ως "εξωγήινη νοημοσύνη"
Στη συζήτησή του με τον Lex Fridman το 2023, εξήγησε ότι η AI επιλύει προβλήματα, επεξεργάζεται πληροφορίες και επιτυγχάνει στόχους με τρόπους θεμελιωδώς διαφορετικούς από εκείνους του ανθρώπινου νου.
Υποστηρίζει ότι η σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη αναπτύσσει τις δικές της ιδέες, ιστορίες και στρατηγικές.
Δημιουργήσαμε κάτι που δεν κατανοούμε πλήρως.
Εμείς σχεδιάσαμε το σύστημα, επιλέξαμε την αρχιτεκτονική του, του παρείχαμε δεδομένα και υπολογιστική ισχύ. 
Ωστόσο, η συμπεριφορά των πολύπλοκων μοντέλων δεν είναι πάντοτε εύκολο να προβλεφθεί ή να εξηγηθεί.
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο να κατασκευάζεις κάτι και στο να κατανοείς πλήρως όλα όσα μπορεί να κάνει.
Ένα "τεχνούργημα" είναι κάτι που δημιουργούν οι άνθρωποι και ελέγχουν πλήρως, όπως ένας υπολογιστής ή ένα απλό εργαλείο. 
Η λέξη "τεχνητή" δημιουργεί την εντύπωση ότι έχουμε κατασκευάσει κάτι που λειτουργεί ως προέκταση της ανθρώπινης νοημοσύνης. 
Κάτι σαν ένα πολύ εξελιγμένο εργαλείο, το οποίο εκτελεί τις εντολές μας.
Όμως εδώ δεν δημιουργήσαμε απλώς ένα νέο εργαλείο. 
Δημιουργούμε έναν νέο παραγωγό πολιτισμού.
Αυτό είναι ίσως το πιο ανησυχητικό.
Για χιλιάδες χρόνια, ο ανθρώπινος πολιτισμός διαμορφωνόταν από ανθρώπινους εγκεφάλους. 
Τα βιβλία, 
οι θρησκείες, 
οι πολιτικές θεωρίες, 
η μουσική και οι αφηγήσεις προέρχονταν από ανθρώπους.
Τώρα έχουμε συστήματα που μπορούν να παράγουν ιστορίες, 
εικόνες, 
ιδέες, 
επιχειρήματα και πολιτισμικό περιεχόμενο σε τεράστια κλίμακα.
Ο Harari θέτει επομένως ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα: τι θα συμβεί εάν ο πολιτισμός μέσα στον οποίο ζούμε αρχίσει να διαμορφώνεται όλο και περισσότερο από μια μη ανθρώπινη νοημοσύνη;
Και η "μη ανθρώπινη νοημοσύνη"  την οποία έχουμε ονομάσει "τεχνητή νοημοσύνη" διαφέρει ριζικά από τον ανθρώπινο και τον ζωικό νου, διότι είναι μη οργανική, λειτουργεί 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα, και δεν χρειάζεται ποτέ ανάπαυση ή ύπνο.
Μπορεί να δημιουργήσει καινοτόμες λύσεις, χρηματοοικονομικά μέσα, τέχνη και στρατηγικές που οι ανθρώπινοι δημιουργοί δεν θα μπορούσαν ποτέ να συλλάβουν.
Και είναι τελικά η νοημοσύνη αποκλειστικά ανθρώπινο φαινόμενο;
Έχουμε την τάση να θεωρούμε ότι νοημοσύνη σημαίνει ανθρώπινη σκέψη λογική,
μνήμη, 
φαντασία,
επίλυση προβλημάτων,
συναισθηματική νοημοσύνη,
εμπειρία, 
διαίσθηση.
Όμως αυτά δεν είναι απαραίτητα ένα ενιαίο πακέτο.
Ένα σύστημα μπορεί:
-. να αναγνωρίζει πρότυπα καλύτερα από εμάς.
-. να επιλύει προβλήματα χωρίς ανθρώπινη διαίσθηση.
-. να παράγει ιδέες χωρίς να έχει βιώματα.
-. να χειρίζεται τη γλώσσα χωρίς να έχει αποδεδειγμένα ανθρώπινη συνείδηση.
Άρα, ίσως πρέπει να εγκαταλείψουμε την ιδέα ότι υπάρχει μόνο ένας δρόμος προς τη νοημοσύνη.
             Στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού, συνήθως ο δημιουργός κατανοεί το δημιούργημά του.
Ο άνθρωπος δημιουργεί ένα εργαλείο, 
ένα μηχάνημα, 
έναν θεσμό ή ένα σύστημα και γνωρίζει, τουλάχιστον σε σημαντικό βαθμό, πώς λειτουργεί.
Με την AI, όμως, ενδέχεται να εισερχόμαστε σε μια διαφορετική ιστορική συνθήκη:
-. ο δημιουργός δεν κατανοεί πάντοτε πλήρως τη συμπεριφορά του δημιουργήματος.
-. το δημιούργημα μπορεί να παράγει λύσεις που ο δημιουργός δεν είχε φανταστεί.
-. το δημιούργημα μπορεί να επηρεάζει τις αποφάσεις του δημιουργού.
-. ο δημιουργός μπορεί σταδιακά να εξαρτάται από το δημιούργημά του για να κατανοήσει τον ίδιο του τον κόσμο.
Και όταν φαντάζομαι μια κοινωνία στην οποία οι άνθρωποι δεν χρησιμοποιούν απλώς την AI για να βρίσκουν πληροφορίες, αλλά αρχίζουν να βασίζονται σε αυτήν για να αποφασίζουν τι είναι αληθινό, 
τι είναι σημαντικό, 
τι αξίζει να πιστεύουν και πώς πρέπει να ενεργούν,
τότε δεν έχουμε απλώς μια τεχνολογική επανάσταση. 
Έχουμε μια μεταβολή στη σχέση του ανθρώπου με τη γνώση, 
την εξουσία και την ίδια την πραγματικότητα.
Ίσως το πραγματικό ζήτημα δεν είναι αν η AI είναι εξωγήινη, αλλά αν ο άνθρωπος παραμένει το μέτρο της νοημοσύνης
Για αιώνες, ο άνθρωπος αξιολογούσε κάθε μορφή νοημοσύνης με βάση τον εαυτό του.
Ακόμη και όταν μελετούσε τα ζώα, αναζητούσε πόσο κοντά βρίσκονται στις δικές μας γνωστικές ικανότητες.
Τώρα, όμως, συναντάει κάτι διαφορετικό.
Μια μη βιολογική μορφή επεξεργασίας πληροφοριών, η οποία:
-. δεν χρειάζεται ανθρώπινο εγκέφαλο.
-, δεν χρειάζεται ανθρώπινη βιολογική μνήμη.
-. μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους πληροφορίας.
-. μπορεί να συνδυάζει γνώσεις από εντελώς διαφορετικά επιστημονικά πεδία.
-. μπορεί να παράγει αποτελέσματα που κανένας μεμονωμένος άνθρωπος δεν θα μπορούσε να παράγει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ανώτερη από τον άνθρωπο σε κάθε διάσταση. 
Ούτε ότι διαθέτει αυτομάτως κατανόηση, συνείδηση ή σοφία.
Σημαίνει, όμως, ότι ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα κατηγορία νοητικών δυνατοτήτων.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση, να μάθουμε να συνεργαζόμαστε με μια νοημοσύνη που δεν λειτουργεί με τον δικό μας τρόπο, χωρίς να παραδώσουμε σε αυτήν την ανθρώπινη κρίση και ευθύνη.

για επίλογος...τα ερωτήματα που δημιουργούνται 


-. μπορεί να υπάρχει νοημοσύνη χωρίς συνείδηση;
-. τι ακριβώς ορίζουμε ως νοημοσύνη;


-. μπορεί ο δημιουργός να χάσει τον έλεγχο του δημιουργήματός του;


-. μπορεί μια μη ανθρώπινη νοημοσύνη να διαμορφώσει τον ανθρώπινο πολιτισμό;
-. που βρίσκονται τα όρια της ανθρώπινης εξουσίας;
-. ποιος θα καθορίζει τις ιδέες και τις αξίες του μέλλοντος


Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε την AI απλώς ως έναν πιο έξυπνο άνθρωπο ή ως ένα πιο εξελιγμένο εργαλείο. 
Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για μια μορφή νοητικής λειτουργίας που μπορεί να είναι ριζικά διαφορετική από τη δική μας.
Δεν θα έλεγα ότι η AI είναι εξωγήινη νοημοσύνη. 
Θα έλεγα ότι είναι νοημοσύνη ξένης (και αμέσως αναρωτιέμαι - και από που είναι η ξένη:) αρχιτεκτονικής.
Και ίσως αυτή η διατύπωση είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, επειδή δεν προϋποθέτει ότι η AI είναι κάποιο μυστηριώδες ον. 
Μας αναγκάζει απλώς να αναγνωρίσουμε ότι η ανθρώπινη νοημοσύνη δεν είναι το μοναδικό πρότυπο με βάση το οποίο μπορεί να υπάρξει ευφυής επεξεργασία του κόσμου.
Και κλείνω με ένα ερώτημα που μου έχει δημιουργηθεί:
Αν κάποια στιγμή δημιουργήσουμε μια νοημοσύνη που μπορεί να κατανοεί τον κόσμο καλύτερα από εμάς, αλλά δεν αντιλαμβάνεται τον κόσμο όπως εμείς, ποιος θα πρέπει τελικά να αποφασίζει για το μέλλον της ανθρωπότητας;